By Marine Ejuryan

“How can you learn Turkish?” my five-year-old cousin asked when he saw my Turkish text-book and asked what the book was for. “They are our enemies, he went on to exclaim. “Turks and Azerbaijanis are bad people… and I hate them!”

Of course, I’m used to hearing these kind of reactions from people when they find out that I study Turkish. More often than not their reaction is “how can you learn ‘their’ language?” It’s either that or questions such as “isn’t it ugly?” (!)

And this is only because, I suppose, ‘their’ language is that of the ‘enemy…’

But what upset me most was my little cousin’s reaction. Even at such a young age he already had that ugly feeling of hatred. Probably it shouldn’t be much of a surprise when they hear stories about “cruel enemies” on TV, radio, in kindergartens, and at school.

Even in families the word “Turk” is a used as curse, and it usually implies both Turks and Azerbaijanis. On the other hand, the expressions “Ermeni” (Armenian) or “Ermeni dölü” (Armenian descendant) are used as insults by Turkish and Azerbaijani people.

Whenever there is need to defame someone, finding any connection or relationship between that person and Armenians is the simplest way. This simply proves once again that state propaganda functions perfectly in our countries.

Governments, mass media and some other institutions and individuals are so obsessed with maintaining an image of the “enemy” among their people towards the other side, that they use every possible opportunity to slander this “enemy.”

As a result, we witness propaganda everywhere and sometimes in the most ridiculous of forms. “I hate TV, I don’t watch it,” I remember one of my Azerbaijani friends telling me. “There is anti-Armenian propaganda everywhere, even in soap-operas!”

Yet, propaganda only prevents the peaceful resolution of the conflict. Both anti-Armenian and anti-Azerbaijani propaganda only increases the feeling of hatred towards the “enemy” in our societies and undermines any possible trust between the two nations.

And the fact is that there will not be the ultimate peace if the parties don’t trust each other and maintain an image of the “cruel enemy” in their minds. This is even the case if the two governments sign a peace agreement tomorrow.

A fierce struggle continues to be waged especially by historians from both countries even though their accounts of history strongly contradict each other. What is more important for them is to merely represent the other side as the historical enemy.

And what we see in history books is only a collection of events when the two nations were in conflict with each other. There is not a single mention of when we were cooperating, fighting a common enemy, or were partners in trade and handicraft.

But if we can’t find such accounts in the history books, we can read examples of those close ties in some works of literature and poetry. Usually, however, for obvious reasons, they are generally ignored or not spoken about.

Yet recently I was told about a short novel by the outstanding Armenian poet and writer Avetik Isahakyan (1875-1957) called “Bayram Ali.” In it the author speaks about Armenians and Azerbaijanis living together and fighting against “the common enemy who took their territories and water”.

And in another novel by Aksel Bakunts (1899-1937), “Nut-trees of brotherhood,” the story is told of a strong friendship between an Armenian and an Azerbaijani during the clashes at the beginning of 20th century.

Only a few people have probably read these works even though both of the mentioned authors are very famous in the Armenian literature. Even so, I am not surprised that these stories aren’t very popular and certainly not included in the school curriculum.

The same is true for other Armenian icons such as Sayat Nova, the 18th century troubadour, and Sergei Parajanov, the internationally renowned filmmaker. While the first wrote most of his songs in Azerbaijani, the second used an Azeri folk story for his last film, Ashik Kerib.

Both were men of the Caucasus and embraced all of its culture, but why do we need to know that we used to live in peace with our “enemy”? Really, why?

There are also similar examples in Azerbaijani literature too.

Two famous Azerbaijani poets, Nizami (1141-1209) and Khagani (1120-1199), speak with praise about Armenians in their works. “Some time ago when I came to Armenia l was lonely and desperate. But now I go back being highly honored,” wrote Khagani¹ .

These are only a few examples, but I’m sure there are probably even more, telling of a time when there was friendship and cooperation between our nations. Even today they still live side by side with each other elsewhere in the world.

Tragically, however, many years of war, enmity, and negative propaganda have resulted in the current perceptions of the ‘other’ in each of our societies. Without a doubt it is now time to break the stereotypes Armenians and Azerbaijanis have of each other.

The idea that Armenians and Azerbaijanis are “ethnically incompatible” is certainly nothing but pure fallacy.

We used to live together in peace and still do on neutral ground which means we can also do so here – in Armenia, Azerbaijan and Nagorno-Karabakh. What we need to do first, however, is to end the propaganda wars on both sides.

We also need time.

Time for both societies to learn to live together peacefully again.

¹ Хагани. Избранные произбедения. Баку, 1965; Литературный Азербаиджан, октябрь 1960. С. 4

Hər iki ölkənin KİV-də əksini tapan təbliğat xarakterli və bəzən həqiqətə uyğun olmayan xəbərləri nəzərə alaraq, məlumatların alternativ mənbələrdən əldə olunmasında ciddi ehtiyac yaranır. Belə bir ehtiyac əməkdaşlıqlar doğurur və bu əməkdaşlığın bir növünü Ermənistandan, Azərbaycandan və Dağlıq Qarabağdan olan gənc jurnalistlərinin çəkdiyi qısa-metrajli filmləri vasitəsi ilə dialoqun qurulmasına yönələn Internews - Conciliation Resources təşkilatlarının birgə layihələrində tapmaq olar.

1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistan və Azərbaycan arasında mübahisəli Dağlıq Qarabağ ərazisi üzərində qızğın müharibə gedirdi. 25 000- dən çox insan həlak olmuş, milyona yaxın isə evlərini tərk etməli olmuşdurlar.

[…]

2006-cı ildə Conciliation Resources münaqişə üzərindən körpü qoyulması məqsədi olan Filmlər vasitəsi ilə Dialoq adlı çox nadir təşəbbüsə başladılar. Təşəbbüsün ideyası Azərbaycandan və Dağlıq Qarabağdan olan gənclərə həyatları barədə qısa-metrajlı filmlər çəkərək biri-biri ilə birbaşa ünsiyyət qurmaları üçün imkan yaradılmasından ibarət idi.

[…]

Belə əməkdaşlığın nəticəsində insanların hərbi münaqişənin yaratdığı fəsadları ilə günü gündən yaşayaraq onların ümidləri, qorxuları və yumor hissləri haqqında filmlər çəkildi.

Texniki cəhətdən, film yeni və sosial medianı özündə birləşdirən yeganə layihə deyil. Amma nəzərə alsaq ki, Ermənistanın və Azərbaycanın milli televiziya kanalları biri digəri haqqında xəbərləri fərqli müstəvidən işıqlandırmaqda maraqlı deyillər, İnternet məlumatların yayılmasında və eləcə də kiçik auditoriya üçün nəzərdə tutulmuş filmləri nümayiş etdirilməsində yeganə vasitədir. Bununla belə, bütün filmlər İnternetdə mövcud deyillər. Lakin onların çoxunu onlayn olaraq tapmaq olar.

Məsələn, İnternews Ermənistanın çəkdiyi Həyatla Sovrulan filmində əvvəllər ən azı 20 000 yaxın etnik azərbaycanlıların və kürdlərin yaşadığı, 1992-ci ildə isə ermənilər tərəfindən alınandan sonra Berdzor adlandırılmış, Qarabağla Ermənistan arasında strateji marşrut sayılan Laçın şəhərində həyatdan bəhs edilir. Hazırda şəhərdə maliyyə yardımı, mal-qara və torpaq vədləri ilə buraya köçürülmüş sosial cəhətdən təmin olunmamış bir neçə minə yaxın erməni ailəsi yaşayır.

Sənədli filmdə mübahisəli şəhərdə sürülən həyatın nə qədər qəmli olması dolğun və dəqiq göstərilir. Halbuki, Ermənistan bu şəhəri sülh sazişinin mövcud olduğu təqdirdə Qarabağla əlaqələrinin saxlanmasında əhəmiyyət daşıdığını düşünür. Filmin əvvəli çox təsirlidir, və başladığı kimi, Bakıdan olan qaçqının Azərbaycanının paytaxtında yaşayan keçmiş qonşularından aldığını məktubunun oxuması ilə bitir.

Yenə də İnternews Ermənistanın çəkdiyi Vətəndaşlıq:qaçqınlar filmində diqqət mərkəzində hər iki ölkənin subyektiv tarixlərində böyük mədəni irsə malik olan və ermənilərə Şuşi adı ilə tanınan Şuşa şəhəridir. Müharibənin başladığı vaxtda burada yaşayanların çoxu azərbaycanlılar idi, hazırda isə 1990-cı illərdə Bakıdan və digər yerlərdən köçməyə məcbur olmuş 2000 yaxın etnik erməni qaçqınları məskunlaşıb.

Eyni zamanda, münaqişə xəttindən digər tərəfdə İnternews Azərbaycanın çəkdiyi filmdə Şuşadan olan məcburi köçkünlərin həyatından bəhs edilir. Filmdə əsasən Musa adlı uşağın həyatına və düşüncələrinə yer verilir. Baxmayaraq ki, Musa Ermənistan və Azərbaycan arasında gedən müharibə zamanı deyil, müharibədən sonra anadan olub, filmdə müharibənin 16 il keçməsindən sonra belə məktəbliləlirin yaddaşında necə dərin iz buraxdığı göstərilir.

Bununla belə, hər bir sənədli filmdə ermənilərin və azərbaycanlıların nə vaxtsa birlikdə sülh şəraitində yaşamaları barəsində hər iki tərəfin xatırlmaları məqamları var. Amma münaqişənin fərdi, insanlar arası ünsiyyət çərçivəsində həll oluna bilməsi imkanlarının olmasına baxmayaraq, heç bir tərəf güzəştə getmək istəmir və göründüyü kimi, yenidən müharibə olursa biri-biri ilə savaşmağa hazırdır.

Hər halda, Dalğa Gənclər Hərəkatının üzvləri haqqında filmdə Azərbaycanda demokratiya ilə bağlı problemlər göstərilir. Amma gənclərdən Ermənistanla sülhün olması barədə soruşduqda, onlar barışdırıcı mövqe tuturlar. “[…] Təəssüf olsun ki, hər iki ölkədə düşmən stereotipi köklərin salıb və daha da dərinləşməkdədir - deyə bir gənc gadın söyləyir.”

[…]Sülhə nail ola bilmək üçün buna son qoyulmalıdır […]”.

Hər bir film münaqişəyə tərəflərin münaqişəyə öz baxışı nöqtəsindən baxsa da, onlar bir tərəfin digər tərəfə öz mövqelərini ötürülməsində mühüm rol oynayırlar. Bununla belə, izlənmə vaxtı ilə məhdudlaşan bu filmləri çox az insan izləyib. Internews Ermənistanın saytındakı YouTube videolarının izlənmə sayı hər bir film üçün 12 ay ərzində on-yüz arası olaraq dəyişir.

Vaxt məhdudiyyəti olduğu üçün filmlərin uzunluğu kəsilməli olur və belə hal arzuolunmazdır. Bu da video hostinq saytlarının alternativ variantlarında ehtiyac yaradır. Hazırda DotSub adlı video hostinq saytı var, bu da eyni mənbədəki faylın bir heçə dilə subtitrlərlə müşahidə edilərək tərcümə olunmasına imkan verir. Ən əsası isə, belə hal onun göstəricisidir ki, yeni və sosial medianın strategiyası daha aydın şəkildə işlənməlidir.

Düzdür, bu video filmlər Vimeo-də tam versiya üzrə yükləniblər, amma İnternet sürətinin Ermənistanda və Azərbaycanda zəif olması onların baxılmasını çətin edir. İzlənmə sayları da bunun nəticəsi olaraq çox azdır; filmlər çəkildiyi vaxtdan bir neçə ayda cəmi iki dəfə izləniblər.

Global Voices Erməni-Azərbaycan münaqişəsində yeni və sosial medianın istifadə edilməsinə nəzarət etməyə davam edəcək. Münaqişələr barədə xüsusi buraxılış səhifəsi ilə burada tanış olmaq olar.

—
This post is also available in English, Russian, and Spanish.

Prologue

I click a link on Facebook posted by a friend. It takes me to news published in an unfamiliar media outlet. “Azeri girl…love with ….Armenian….Disgrace…. Azerbaijan in shock…..”.

I read on… a love-affair between an Armenian and an Azeri girl studying in London. As far as we know, an Azeri girl, apparently the daughter of one sinister, pardon, minister. But did the media conduct a social survey? How can someone assess the whole country being in shock? What is the barometer of disgrace?

My neighbor who can never forgive himself if he misses any news on TV did not hear about this “shocking” news. The gossip women in the business center who know the latest snippets about everyone’s life are silent about the “disgrace”. My friends, some of which are moderate nationalists and jump at this kind of news, are not aware of this “treacherous” love-affair.

Clear. Mediocre media strategy. Mediaeval media tactics.

Media evil.

———

In every civilization politics has always been engaged in the manipulation of minds, provocation of the crowd, and speculation when it comes to ‘news.’ And the mediocre media was the direct tool to achieve it.

And the media in both Armenia and Azerbaijan are of this kind. They have always been trying to depict an ugly image of the other and agitate hatred and bias among the masses. The use of the “enemy factor” in the media is especially an enticing “shockonator” for nationalists in both countries, showing that Azeris cannot stand Armenians and vice versa.

As for shock and disgrace, there is a big question in my mind as to what shock and disgrace this love-affair represented. There are many other things in both countries that are a total disgrace, starting with corruption, through human rights violations, and ending with an outdated mentality.

And while I can consider the possibility of this love-affair happening, I question whether it could shock the whole of Azerbaijan. Objectively speaking, there are many people from Armenia and Azerbaijan who meet, befriend and fall in love with each other. Following the logic of the media, Armenia and Azerbaijan should have fallen into a state of stupor long ago.

Politics and media. The two helpmates in propaganda. But as every harmful thing with side effects, they do also. By trying to stop people from communicating with each other, they make people want to do so even more. And as old it sounds, the forbidden fruit is always sweeter.

Putting Emotion in Motion

Negotiation, reconciliation, arbitration, mediation …. all possible “tions”  have been used and misused in attempts to achieve peaceful dispute resolution.

Peaceful means resorted to a) on a high-officials level and b) by males in conflict resolution have proven to be less practical, if not at all,  so far. Take almost any dispute and there is  a clear picture how these pointless “tions” are just a gambit move in the political game aimed at masking the real intentions of some of the third parties involved in resolution (=interested in fueling) of the conflict.

International organizations and other third parties with “noble” intentions may bang their heads against brick walls trying to end the conflict peacefully, but as someone who is non-political, non-media, but practical, I can say that there would be a huge difference and impact in terms of progress if the following factors were taken into account:

venue of where the conflict is being solved;
tools used in negotiations;
actors involved in the settlement of the conflict

In other words, shifting the focus from the round tables to a more human and personal level. In fact, ordinary people in Armenia and Azerbaijan have discovered this truth already. Besides sharing the same culture, dreams, and toasts, some also share friendships and even romance.

Epilogue

Always question what you read. Especially in the media. Of both countries.

And do not waste you time trying to spread the word.

Spread the love instead.

Everywhere.

Facebookda dostumun qoyduğu linki görürəm. Bu link məni tanımadığım bir mətbuat nəşrində çap edilmiş xəbərə gətirib çıxarır. “Azərbaycanlı qız…. sevgi məcarası…. Erməni ilə…. Biabırçılıq…. Azərbaycan şokda….”

Oxumağa davam edirəm. Londonda təhsil alan Azərbaycanlı qız və Erməni arasında sevgi məcarası. Bildiyimizə görə, nazir statusunda olan bir şəxsin qızı. Bəs, necə olur? Xəbəri yayan mətbuat sosial sorğu keçirib məgər? Bütün ölkənin şokda olmasını necə təyin etmək olur? Biabırçılığın ölçü vahidi nədir?

Televiziya xəbərlərini heç bir zaman qaçırmayan (və qaçırırsa, özünü bağışlamayan) qonşum bu “şok” xəbər barədə heç nə eşitməyib. Biznes mərkəzindəki qiybət qırmağı xoşlayan və kimin həyatında nə baş verdiyini hamısından əvvəl bilən qadınlar bu “biabırçılıq” haqqında hələ heç nə deməyiblər. Bir növ milliyyətçi olan və oxşar xəbərləri əllərində bayraq edən dostlarım bu “xain” sevgi-məcarasından heç xəbərləri yoxdur.

Hər şey aydındır. Gözə çarpmayan mətbuatın strategiyası. Mətbuatın orta əsrləri xatırladan taktikası.

Xeyirdən çox ziyan vuran mətbuatın işləri.

———

Tarixlər boyu siyasət daimə şüürları təhrif etməklə, kütləni qıcıqlandırmaqla və “xəbərlərə” gəldikdə özünün xeyrinə olacaq fərziyyələr yürütməklə məşğul olub. Və gözəçarpmayan mətbuat da buna nail olmaq üçün birbaşa silah olub.

Ermənistan və Azərbaycan mətbuatını da bu növ mətbuata aiddir. Onlar həmişə bir-birini eybəcər şəkildə təsvir etməyə, insanlar arasında nifrəti və kini oyatmağa çalışırlar. “Düşmən faktoruna” əl atmaq isə xüsusən də hər iki ölkənin milliyyətçiləri üçün cazibəli “şkonatordur”. Bu faktorun vasitəsi ilə Azərbaycanlıların və Ermənilərin biri-birini necə həzm edə bilmədiklərini göstərmək çox asandır.

Şoka və biabırçılığa gəldikdə, ağlım kəsmir - bu sevgi məcarası nə dərəcədə şok və ya biabırçı ola bilər. Hər iki ölkədə şoka salan və biabıredici o qədər hallar - korrupsiya, insan hüquqların pozulması, geridə qalmış mentalitet - olduğu bir vaxtda, sevgi məsələsinə belə münasibət bəsləmək çox əsassız ve yersizdir.

Bu sevgi məcarasının baş verə biləcəyini danmıram. Sadəcə olaraq bu xəbərin bütün Azərbaycanı şoka saldığını sual altına alıram. Haqlı olaraq, biri-biri ilə görüşən, dostlaşan və biri-birinə aşiq olan ermənilər və azərbaycanlılar var. Mətbuatın məntiqi ilə getsək, o zaman Ermənistan və Azərbaycan çoxdan stupora girmiş olmalı idilər.

Siyasət və mətbuat. Təbliğatın aparılmasında iki köməkçi. Amma hər bir ziyanın yarı xeyri olduğu kimi, onlar da harada isə bilmədən fayda verirlər. İnsanları biri-biri ilə ünsiyyət etməsinin qarşısını almağa çalışsalar da, insanları daha da yaxınlaşdırır və ünsiyyətə girmələrinə sövq edirlər. Axı deyildiyi kimi, qadağa olunmuş meyvə daha şirindir.

Emosiyaları hərəkətə gətirərək

Danışıq, barışıq, arbitraj, vasitəçilik… münaqişənin sülh yolu ilə həll olunması üçün mümkün olan bütün vasitələr istifadə və sui-istifadə edilib.

Sülh vasitələrinə yalnız a) yuxarı (dövlət məmurları) səviyyəsində və b) kişilər tərəfindən əl atıldıqda, onlar çox az təsirli, və ya qeyri-praktik olur. İstənilən münaqişəyə nəzər yetirin və görəcəksiniz ki, bütün mümkün olan sülh vasitələri münaqişənin həllində (=münaqişənin alovlanmasında) maraqlı olan bəzi tərəflərin real niyyətlərini gizlətməyə çalışan bir siyasi oyunun qambit addımını xatırladır.

Beynəlxalq təşkilatlar və “xeyirxah” niyyətli üçüncü tərəflər münaqişənin sülh yolu ilə həll olunması üçün əllərindən gələni edirlər və bu nəticəsiz olur, lakin siyasət ve mətbuatdan uzaq olan, amma reallığı nəzərə alan biri kimi onu deyərdim ki, növbəti faktorlar nəzərə alınsaydı sülhə nail olmaq bir o qədər yaxın olardı:

münaqişənin həll olunduğu məkan;
danışıqlarda istifadə edilən vasitələr;
münaqişənin həllində iştirak edən şəxslər

Başqa sözlə, dəyirmi masa danışıqlarından daha şəxsi, insanlar-arası münasibətlərə keçmək lazımdır. Əslində, Ermənistan və Azərbaycan olan adi insanlar bu həqiqəti çoxdan özləri üçün aşkar ediblər. Eyni mədəniyyəti, arzuları, qədəhləri paylaşmaqdan başqa, onlar həmçinin dostluqda və sevgidə paylaşırlar.

Epiloq

Oxuduğunuz hər yazıya şübhə ilə yanaşıb sorğulayın. Xüsusilə hər iki ölkənin mətbuatında yazılanları.

Və bir də, dəyərli vaxtınızı sözü yaymağa sərf etməyin.

Onun yerinə Sevgini yayın.

Hər yerə və hər yerdə.

Anyway, it was very encouraging to see that despite being less than positive about that potential, Ethan has since mentioned my own mainly positive experience in an extensive post on his blog, My heart’s in Accra.

My friend Onnik Krikorian has become a Facebook evangelist. Onnik, a Brit of Armenian descent, living in Armenia, is the Global Voices editor for the Caucasus, which means he’s responsible for rounding up blogs from Armenia, Georgia, Azerbaijan as well as parts of Turkey and Russia. This task is seriously complicated by the long-term tensions in the region. Armenia and Azerbaijan are partisans in a “frozen” conflict – the Nagorno-Karabakh war, which lasted from 1988 – 1994, and remains largely unresolved.

It’s taken Onnik years to build up relationships with bloggers in Azerbaijan, relationships he needs to accurately cover the region. Azeri bloggers are often suspicious of his motives for connecting and wonder whether he’ll cover their thinking and writing fairly. But Onnik tells me that Facebook has emerged as a key space where Azeri and Armenians can interact. […]

And not just that, in a more general analysis for CNN published today, Ethan also makes a passing mention of this unprecedented interaction which has really only started to happen in the past 18 months.

(CNN) — Last month Facebook announced it had signed up its 500 millionth member. Many news outlets began stories on this milestone by declaring that if Facebook were a nation, it would be the third-most populous on the planet.

[…]

Like the Internet itself, Facebook is one of the most powerful technologies ever built to increase connection between people separated by borders of nation, language, religion and culture.

Armenian journalist Onnik Krikorian reports that Facebook has created a space where young Armenians and Azeri — separated in physical space by a decades-old border dispute — can explore friendships that would never otherwise develop.

Thanks, Ethan. It’s been a lot of hard work and encouraging to have it noticed by a recognized expert in this field. In fact, it’s greatly appreciated, especially just a few days after launching Caucasus Conflict Voices on Global Voices to empower alternative voices and monitor trends in the use of new media in this area.

Indeed, none knew about the story at all.

But while some minor Armenian and Azerbaijani newspapers attempted to exploit the story for partisan political gain, at least one newspaper took a different approach. Although friends in Azerbaijan say they too had not heard about the story, raising doubts about how much of a scandal the initial story actually caused, the following article marks a very different approach to Armenia-Azerbaijan relations. Translation from Azerbaijani into English is below:

Is it okay to make love to an Armenian?

The incident really caused shock in Azerbaijan. Just to remind, after the emergence of Karabakh conflict these kind of issues have always been in the spotlight. Azeris married to Armenians before the conflict faced serious problems later because of this. Really interesting. Can conflicts be regulators of personal relationships? Do people have to hold back their personal feelings because of these issues? To clarify these questions and shed light on the above-said incident we picked the minds of a few representatives of society.

A writer, publicist Zahir Azamat, does not believe that this incident published by the media happened: “Firstly, I do not believe in the veracity of this news. I consider this writing to be a product of a pre-election period. I think this writing came to a life as a “fight of discrediting evidence” between sides. The spread of news by the leading opposition newspaper one day about one minister’s wife “running away with a driver” and the other day about a “minister’s daughter making love to an Armenian” is a slipshod “fight of discrediting evidence”.

In Zahir bey’s opinion, if there had been a certain time interval between these two pieces of news, it would have been more effective. Because highlighting these issues one after the other can be seen as not convincing: “It would be better to give a time-off between these two incidents. At the present a close link between these two pieces of news is apparent. I think there are no facts. If there is no fact, it is pointless to interpret it. For politicians to suck human’s emotions is no new thing.”

In general, Zahir Azamat’s reply to the questions of how you view making love to Armenian was this: “From near sight I view making love to Armenians well, from the afar I view it badly. Basically, I am short-sighted. As for me, I will not do it. The reason is simple. If I was to take such a step, I would be scared of Akif Naghi, the chairman of the Karabakh Liberation Organization, and my wife, and would have changed my mind to do so”.

Emin Huseynov, head of the Institute of Freedom and Safety of Reporters, thinks that these kind of issues are people’s personal business. “In my opinion, it is not correct for someone to interfere with people’s business in this matter, to express their opinions, however, there is one issue - young Azeris meet young Armenians regularly, they participate in the same events, and implement the same projects. I think every war results in peace. Maybe in the future all nations in the Caucasus will live together peacefully.”

In Emin bey’s opinion, the fact that one of the sides involved in this kind of incident is a child of some official does not give a basis to look at this issue differently. “The child of an official is also a simple human and the child of a worker is also a human. The only difference between them may be material. Love is such a thing that people make love, meet, and live their own lives. I personally cannot find a moral right in me to express any opinion on this matter.”

As for highlighting this issue in media in such a way, Emin Huseynov thinks that these things are mostly “yellow” journalism: “I suppose spreading news related to personal matters as shock news is the work of a yellow press. However, considering freedom of expression, it is normal. Even legislation allows it. However, the world practice shows that this kind of news is mostly published by yellow or tabloid press. Serious newspapers prefer political topics. People know well which newspaper published which information.”

Meanwhile, Anar Orujov, head of Internet TV “Channel 13″ on a positive note, said that these issues can help solve even the Karabakh problem: “Generally, making love to each other is a positive thing. That is, if there is love, there is a harmony, there is passion or there is no problem. If Azeris loved Armenians there would not have been the Karabakh conflict. The root to problems lies in hatred and discrimination because there is no love there. We should take one Azeri girl making love to an Armenian normally, because I would take it normally as well if one Azeri boy made love to an Armenian girl.”

In Anar bey’s opinion, there is no difference if the person who makes love is a child of an official or worker: “A child of an official is also a human and regardless of race, religion he or she can love someone else. It is not right to look at this issue in the context of if this is a child of an official or someone else. In other words, an Armenian is a human too and there are good and bad among them too. But if the issue is about one Armenian hating Azerbaijan it would be the topic of another discussion. ”

Anar Orujov thinks that the presentation of this news as shocking hinges upon mental values: “Maybe if it was a son of a Minister making love to an Armenian girl this news would not cause such a shock. But because Azerbaijan pays attention to human values, such a situation arose. I am not saying it is a normal reaction, but it is as it is, I think.”

By Liana Aghajanian

When the Nagorno-Karabakh war was taking place in the early 1990s, I had already settled with my family as a toddler from Iran into the strange and enchanting world of America like many other members of the Armenian Diaspora. Even though my parents had escaped to the U.S. as refugees after nights spent with a newborn in a basement during the aftermath of the Iranian Revolution proved too much to handle, our lives were as deeply engulfed by Iranian culture as they were by Armenian tradition.

With grandparents that hailed from Tabriz, I heard stories of Azeri and Armenian families co-existing peacefully, almost as if they were one in the same. But that was before I entered the Armenian Diaspora private school system that spans from Los Angeles to Boston. Everything turned from grey to black and white. There was no “Armenian and Turkish” or “Armenian and Azeri.” There was just “right” and “wrong.”

Two rich populations of people with enough culture between the both of them were reduced to a piece of land.

As a Diasporan, it’s hard to connect with anything more than a symbolic, theoretical idea of two countries thousands of miles away. So the land, the war, the army fatigue became the only concepts to adhere to. Changing these and decades of other cemented perceptions in the realm of Armenian culture and its association with Azeris, Turks and more became the roots out of which Ianyan magazine was born.

It was also these same perceptions that scared me into believing that I was alone in my fight for peace, reconciliation and understanding. I had frightening dreams of getting bombarded with hate mail and worse – no readers.

To my surprise, I began to make connections with people from more backgrounds than I ever imagined – all which would not have been possible without the encouragement and connections of individuals whose passion for change was contagious and one of the most effective democratic tools in use today: social media.

Through them, I cemented relationships with Armenians spanning everywhere from Montreal to Fresno – and an entire army of amazing people in Armenia who make me smile from ear to ear every time I think about them. Somewhere down the line, I even had a privilege to get to know a handful of non-Armenians who have had longstanding love affairs with all that spans beyond Mt. Ararat.

But the most significant and poignant links came in the form of all that we do not speak of, and if we must, speak ill of. A series of audio Skype interviews published on Global Voices Online between its Caucasus regional editor and myself as well as two prominent Azeri bloggers introduced and connected us all.

There was Arzu Geybullayeva, the regional analyst from Baku whose blog, Flying Carpets and Broken Pipelines, is an insightful mishmash of news and observations from Azerbaijan, and Scary Azeri, the London transplant whose humorous outlook on life is well worth the read and relatable, no matter where you descend from. There is also Nigar Hacizade, a recent college grad from Istanbul who beautifully united Azeri and Armenian cultures through the struggles and stereotypes women from both cultures face.

I wrote about Norooz, a rich tradition celebrated by Azeris, Iranians and subsequently many Iranian-Armenians like me. In the course of a week, Armenians and Azeris had come together, leaving comments full of the celebration of love and life – there was no hate anywhere to be found. Even those unfamiliar with the custom joined in to wish everyone a Happy New Year.

Then we moved on to food – the world’s best uniter - at least where two cultures who indulge in the pleasures of the palate more often than we’d like to admit are concerned anyway. Posts about Easter Bread produced some of the most smile-inducing comments I’ve ever read on the site – it was sheer proof that we had so much to celebrate together.

A post by Fulbright scholar and journalist Ashley Killough about a Peace Corps experience in Armenia wasn’t immune to the Armenian/Azeri connection either. “I wish the similarities between Armenians and Azeris were more widely recognized than there differences,” the comment read. “Hopefully there will be peace between these two great countries in the near future.”

Another post about Onnik Krikorian’s project highlighting unity in diversity via Tsopi, a Georgian village where Armenian and Azeri families live together in complete harmony became an agent of change – an Armenian linked and quoted the piece on a forum and wondered about all the hate spewed between the two cultures over the years after seeing the innocent faces of ethnic Armenian and Azeri children who shared their lives together in peace in Georgia.

By viewing the peaceful coexistence of the 3 major ethnic groups in the Caucasus, one may think…why can’t it be like this elsewhere? Conclusions come and go, but one prevails…What have we done?

As years pass, I’ve been able to realize that the conflicts we found ourselves involved in as of today, are far more than anything … political. We found ourselves following the same game these politicians play, letting hate being spread amongst our peoples, putting more bricks and building more walls in order to protect us from the enemy…and I repeat…are we targeting the correct enemy?

[…]

Let’s hope these children of today be the leaders of tomorrow, and then maybe peace between our countries will pass […] to an all-time reality. [link]

Yes, we’ve been doing it wrong, he thought.

The more I wrote, the more it was evident that all of us – Armenians, Turks, Azeris – shared more than we were led to believe. In the simplest of terms, we became humans – a notion we had forgotten for way too long. The most rewarding element of this entire incredible experience was realizing that we had all become agents of change right in front of our eyes.

“There are no nations,” said Isaac Asimov. “There is only humanity. And if we don’t come to understand that soon there will be no nations because there will be no humanity.”

And while the change will come gradually and slowly and we will still be exposed to those who prefer to spread intolerance and misunderstanding, the tides are turning and the momentum is big. Taking a step to understand a fellow human being beyond the politics, territorial lines and propaganda isn’t hard at all – you just have to take the time to try.

Liana Aghajanian blogs at http://www.ianyanmag.com.

Liana Aghajanian tərəfindən

1990-cı illərin əvvəllərində Dağlıq Qarabağ müharibəsinin getdiyi bir vaxtda mənim ailəm və mən bir çox Erməni Diasporası nümayəndələrinin etdiyi kimi İrandan əsrarəngiz və cazibəli Amerika dünyasına köçmüşdük. İran inqilabının nəticəsində zirzəmidə gecələrini yeni doğulmuş körpələri ilə keçirməli olan valideynlərim ABŞ-ya məcburən qaçmalı olsalar da, bizim yaşam tərzimizə Erməni ənənəsinin təsir etidiyi kimi, İran mədəniyyəti də təsir etmişdi.

Mənim nənə-babam Təbrizdəndirlər. Onlardan Azərbaycanlı və Erməni ailələrinin sülh içində, sanki bir ailə imiş kimi, dinc yanaşı yaşadıqları haqqında çoxlu eşitmişəm. Amma bu eşitdiklərim Los Angelesdən Bostona qədər geniş yayılmış Erməni Diasporasına məxsus özəl məktəbə getməmdən əvvəl baş vermişdi. Hər şey anidən boz rəngdən qara və ağa çevrildi. “Erməni və Türk” və ya “ Erməni və Azərbaycanlı” deyə anlayış artıq qalmamışdı. Sadəcə olaraq “doğru” və “yanlış” var idi.

Arasında paylaşılan kifayyət qədər zəngin mədəniyyətə malik iki zəngin xalq bir torpaq parçası ilə məhdudlaşmağa başlamışdı.

Diaspora nümayəndəsi olaraq, minlərcə kilometr uzaqlıqda yerləşən iki ölkənin daha çox simvolik olan ideyasına bağlı olmaq çətindir. Torpaq, müharibə və ordu sadiq qala biləcəyin yeganə anlayışlar idi. Bu anlayışları dəyişmək, Erməni mədəniyyətində Azərbaycanlılar və Türklər haqqında on-illiklər boyu beynimizə yürüdülən təsəvvürlərin üstəsindən gəlmək istəyi nəticəsində Ianyan magazine meydana gəldi.

Bəzən elə bu təsəvvürlər məni qorxudurdu. Düşünürdüm ki, sülh, barışıq və qarşılıqlı anlaşma yolunda apardığım mübarizədə yalnızam. Məni qarabasmalar bürümüşdü – mənə elə gəlirdi ki, gördüyüm işlə bağlı çoxlu nifrət məktubu ilə bombardman olacağam və ya ən dəhşətlisi – heç bir oxucunun olmayacağı idi.

Təəccüblü olsa da, düşündüyümdən də daha çox sayda və müxtəlif təbəqədən insanlarla münasibətlər yaratmağa başladım – hansı ki, insanların dəyişiklik etməyə olan yoluxucu həvəsi və ehtirası və bugünün ən effektli demokratik vasitəsi – sosial media- olmadan mümkün olmazdı.

Bunların köməyi ilə Monrealdan tutmuş Fresnoya qədər olan Ermənilər ilə – haqqında düşündüyüm zaman üzümdə geniş təbəssüm oyadan Ermənistandakı gözəl insanlarla - əlaqələr qurdum. Belə bir məqam oldu ki, Ararat dağının o biri tayında yaşayan Erməni olmayan biriləri ilə sevgi münasibətləri olan şəxslər ilə tanışmaq şərəfinə nail oldum.

Ən nəzərə çarpan və vacib əlaqələr isə, haqqında danışmadığımız və ya danışdığımız zaman haqqında pis şəkildə danışdığımız, gözlənilməz formada meydana gəldi. Global Voices Online –nın Qafqaz üzrə regional redaktoru və mənim aramda keçirilən  bir sıra audio Skype müsahibəsi nəticəsində həm bunların baş tutmasına, həm də iki tanınmış Azərbaycan bloqqerləri tanımağa və ünsiyyət qurmağa imkan yarandı.

Biri Azərbaycandan xəbərlərin və icmalın maraqlı toplusu olan Flying Carpets and Broken Pipelines adlı bloqun müəllifi Bakıdan olan regional təhlilçi Arzu Qeybullayeva idi, digəri isə Londonda yaşayan, həyata yumor hissə ilə yanaşan, bu haqda yazan və yaşadığın yerdən asılı olmayaraq yazılarında özünü tapacağın və bu yazıların oxunmağa doğrudan da layiq olan bloqun müəllifi Scary Azeri idi. Həmçinin, bu insanların arasında İstanbul universitetini yeni bitirmiş, Azərbaycan və Ermənistan mədəniyyətindən olan qadınların üzləşdiyi stereotiplərin üstəsindən gələrək bu iki ölkənin mədəniyyətlərini gözəl şəkildə birləşdirən Nigar Hacizadə var idi.

Mən Azərbaycanlıların, İranlıların və mənim kimi çoxlu İranlı-ermənilərinin qeyd etdiyi zəngin ənənəyə malik bayram Novruz haqqında yazı yazmışdım. Bir həftə ərzində yazıma sevgi və həyat dolu şərhlər yazan Erməni və Azərbaycanlı oxucular bir araya gəldilər. Onların arasında heç nifrət deyilən bir şey yox idi. Hətta bu bayram ənənəsi ilə taniş olmayanlar bizlərə da Xoşbəxt Yeni İl arzulayırdılar.

Sonra biz mətbəxə – insanları birləşdirən dünyanın ən yaxşı mövzusu toxunduq. Ən azından ona görə ki, bu iki mədəniyyət dilinə gətirdiyindən də daha çox həzz alır bu mətbəxin dadından. Pasxa Cörəyi haqqında yazılar saytda oxuduğum ən çox təbəssüm oyadan şərhlərin yazılmasına sövq etdi – bu ona sübüt idi ki, birlikdə qeyd etməli olduğumuz inanılmaz çox şey var idi.

Fulbright təqaüdçücü və jurnalist Ashley Killoughun Ermənistanda Sülh Korpusu könüllüsü olaraq təcrübəsi haqqında yazısı Erməni/Azərbaycan əlaqələrinə də yad deyildi. Belə bir şərh edilmişdi: “İstəyərdim ki, Ermənilər və Azərbaycanlılar arasında fərqlər deyil, daha çox oxşarlıqlar tanınaydı”. “Ümid edirəm ki, bu iki gözəl ölkələr arasında yaxın gələcəkdə sülh olacaq.”

Onnik Krikorianın Erməni və Azərbaycanlı ailələrinin harmoniya içində birlikdə yaşadıqları Gürcü kəndi olan Tsopi vasitəsi ilə birləşdirən müxtəlifliyi işıqlandıran layihəsi çərçivəsində yazılan digər bir yazı dəyişikliyin vasitəçisi oldu – bir Erməni yazıya link keçidi qoydu, yazıdan forumda sitat gədirdi və Gürcüstanda sülh içində yaşayan etnik Erməni və Azərbaycanlı uşaqlarının məsum üzlərini gördükdən sonra illər boyu iki mədəniyyət arasında yayılan nifrətin olub-olmamasını sual altına aldı.

Qafqazda dinc yanaşı yaşayan 3 əsas etnik qrupları görəndə fikirləşirsən ki, …. nəyə görə bu belə başqa yerlərdə ola bilmir? Daimə hansı isə fikirlər ağlından keçir, lakin bir fikir həmişə qalır… Biz nə etmişik?  

İllər keçdikcə başa düşdüm ki, bügün ətrafımızda baş verən münaqişələr sadəcə və sadəcə …. siyasi xarakter daşıyır. Biz siyasiyətçilərin oynadıqları siyasi oyunları izləyirik, insanlarımız arasında nifrətin yayılmasına izin veririk, özümüzü düşməndən qorumaq üçün daha da çox kərpic qoyur və aramızda daha böyük divarlar hörürük… və mən təkrarən soruşuram…. nişana aldığımız düşmən həqiqətən də düşməndirmi?   

[…]

Gəlin ümid edək ki, bügünün uşaqları sabahın liderləridirlər və ölkələrimizə  […] uzun illər reallıqda da sülh gələcək [link]

 
Bəli, biz bunu düzgün etmirdik, o düşündü. 

Daha çox yazdıqca, daha aydın olurdu ki, biz hamımız - Ermənilər, Türklər, Azərbaycanlılar - düşündüyümüzdən də daha çox şeyləri paylaşırmışıq. Ən sadə dildə desək, biz insan olmuşduq – bizim çoxdandan unutmuş olduğumuz bir anlayış. Bu inanılmaz təcrübənin ən gözəl hissəsi ondan ibarət idi ki, gözümüz önündə dəyişiklik vasitəçilərinə çevrildiyimizi anlamağa başlamışdıq.  

“Millətlər yoxdur”, deyə Isaac Asimov söyləmişdi. “Sadəcə olaraq insanlıq var. Və əgər biz bunu tezliklə anlamasaq millətlər olmayacaq çünki insanlıq qalmayacaq.”

Dəyişikliklər gələcək, tədricən, yavaş-yavaş, amma eyni zamanda dözülməzliyi və anlışılmazlığı yaymağa üstünlük verən insanlara da rast gələcəyik. Əsl vaxt elə indidir və gecikdirməyin heç bir mənası yoxdur. Qarşındakı şəxsi insan olaraq, hər hansı siyasətdən, ərazi sərhədindən və təbliğatdan azad və kənar şəkildə, başa düşmək üçün addım atmaq elə də çətin deyil - sadəcə olaraq bu addımı atmağa cəhd etməlisən.  
 
Liana Aghajanianın bloq ünvanı http://www.ianyanmag.com.

It’s difficult to be an Armenian. Not so much because of all the bloody history (in every sense), or the conflicts, or the never-ending migrations… The major issue for me lies in separating the fact from fiction, the real from the imaginary, the myths, the legends, and all the propaganda from the reality I live as an Armenian; especially, as an Armenian abroad.

Growing up in Yerevan during the early years of “transition”, we quite literally lived through the Karabakh war. I guess I’m fortunate not to have been affected in any more direct way, but living the consequences was, I believe, more than enough to instill hostility. Hostility towards an “other” whom I never really met, but always heard so much about.

The fact that I was born into a family of Diasporan repatriates made this perspective even more twisted, since there was another “other” too, who tortured and mutilated my nation about a century ago, and who, somehow, came to blend into the current picture as well.

Then, there was the inherent and, perhaps, inevitable “otherness” that I felt myself, never being quite able to feel normal within a society which, I was told, is supposed to be mine, but which, for some reason, did not fully understand my ways, my food, or even some of my language (the confused faces of some classmates who heard me use Western Armenian words are still vivid in my mind).

Twisted, and yet very overpowering, as I wanted to be a “proper Armenian.” I had come to learn that to achieve that I would have to live up to certain expectations: dedicate my life to “The Cause” and to the struggle for an idea that was romantic and potentially explosive at the same time. I was supposed to hate, and I was supposed to fight.

I’m glad I didn’t. And I have only the “other” to thank for it.

As a freshman at college – in a country far, far away - I happened to attend an Azeri cultural evening. At a certain point, I should admit, I got confused since it was very difficult to stay aware of the fact that it was not an Armenian cultural evening: the only good reminder of that was the Azeri flag hanging on the wall.

Music? All too familiar. Traditional dress? Wait a minute, I thought that’s Armenian! Folk dance? Those are Armenian moves! Food? Since when is dolma Azeri?

Another conversation with an Azeri classmate revealed that he had a member of his family killed in the Karabakh war, and that just like myself, he was supposed to despise “the other”. But I, in all my adolescent naïveté, thought we were the only victims? It hadn’t even crossed my mind that I could have been an “other” too, belonging to a group that could have inflicted destruction, pain, and suffering upon someone else…

Yes, thank you, dear schoolmates, for helping me: helping me realize that I did not know you; for helping me go beyond the restrictive map and look further; for helping me shake off the straight-jacket put on me by my proper “Armenianness”; for helping me live a life not full of hate.

I believe I owe thanks to that baklavaci in Istanbul’s Grand Bazaar, too, who told me of his “amazing Armenian friends” back at his home village; just as I am grateful to the Turkish reporter who was all too eager to discuss the Genocide with me, sharing some ideas, and inviting me to her town.

I am not saying it’s all roses and love out there. Quite the contrary: seems like the pressure and the war rhetoric just keep increasing by the day.

Yet, we should not forget that the “average person” would not choose to go to war if he had a basic livelihood and certain achievable aspirations in life; but it’s difficult for states to ensure this basic livelihood and aspirations – especially if we are talking about young, unstable, and insecure states.

Instead, it is much easier to apply the “nation” label (i.e. straightjacket) and manipulate the minds: the lack of a better alternative and the diverted focus of attention might, after all, fuel sufficient “courage and dedication” for a conflict…

Why not realize that over centuries – before we were even aware of our “nationhood” as such (since the latter is, quite surprisingly, a very modern concept) – we have evolved as a region, sharing land and culture? Why not admit that we are not that different, after all, and that we truly can get over the endless and pointless political debate and continue the process that was so abruptly interrupted with the creation of the mostly artificial borders?

Why not focus all that energy and effort toward sharing, rather than dividing and alienating? Why not realize that we are human beings – first and foremost – before we are assigned a “national” label?

I feel like the naïveté is creeping back, again. But then, I see like-minded people from the region, not just abroad, but also online, and that gives me hope: hope that, perhaps, one day I can share “dolma” and “tan” (or, “ayran”) with Georgian, Azeri, and Turkish friends in Yerevan, without being frowned upon by my own “compatriots.”

Global Chaos blogs at http://lena-globalchaos.blogspot.com

Global Chaosun bloq səhifəsi http://lena-globalchaos.blogspot.com

The first time I saw an Armenian name in the comments of my blog I was confused. Who was this man, why would he be so friendly to someone who called her blog Scary Azeri? He turned out to be a journalist working in the region. Very shortly after his first comment, I noticed that he linked to my blog posting. Sure, I was grateful for the exposure.

However, it was a slightly controversial topic, about restoring virginity back home.

‘Why would he choose that particular piece?’ was my first reaction. ‘He might want to portray my home country in the worst possible light! What if he is using me to laugh at Azeris?’ Pretty soon I realized that all he was trying to do was bring the two nations closer, in whatever way he could, by getting people to communicate.

Since then, over a year ago, Scary Azeri is being read by quite a few Armenians. In fact, at some point, there were days when my blog would receive more hits from Armenia than from Azerbaijan. I was not sure if it was a good thing- I still wanted to be allowed to visit Baku without getting into any trouble!

If you think I am exaggerating, you simply don’t have any idea just how paranoid some Azeris are about any association with the “enemy”. A little while ago, when I mentioned my Armenian readers to my friend, she was sincerely concerned. She told me that she closed her Odnoklassniki account after a few of her Armenian ex-classmates from Baku added her to their friends.

She was worried what might happen if she keeps in touch with them. She was concerned someone might be watching her every move online.

I thought she was losing it, to be honest. But she blamed me in becoming too western. Too relaxed and unaware of the reality back home. Perhaps it is understandable she was so paranoid. I did hear of people in Azerbaijan being questioned by the authorities after voting for Armenia during the Eurovision. I mean, seriously?

But I wonder if things are changing too rapidly for anyone to control or stop them.
Yes, a lot of my Azeri friends, people I love and respect, still shock me with their reluctance to consider the possibility of a friendly future with Armenians ever again.

Yet, the more I look around, the more I realize that there are plenty of people, mostly the younger generation, who are more than happy to communicate. People who just want to talk to each other, without dwelling on the same issues and throwing them in each other’s faces over and over again.

One Azeri friend said that, even though he understands the sentiments, he could never forget or forgive what happened. ‘You have not been personally touched by the war’, he added. He was there, in Karabakh, loading the corpses into the truck.

Maybe. I was thinking about what he said, and wondering if that is why there are so many young people amongst those who are happy to be friends again. Maybe they are too young to remember.

But what about us? People who were there when everything happened?

Okay, I have not been personally touched by the conflict. I did not lose a lover or a relative; I did not even know anyone who died. Even so, we all suffered from being at war. The damage to our lives, to our countries left us crippled for years. But, besides remembering the time when it all changed so tragically, I am also old enough to remember what it was like before.

In my class at school, half of us were Azeris. The rest were other nationalities. I did not even register the fact that some of my classmates were Armenian until people started to leave. Did I suddenly start hating them just because they had an Armenian name? Of course not. Does my mother hate her university friend who had to flee from Baku, but then, years after, having found my mum on Facebook, got in touch? I watched them talk on Skype, laughing, sharing their memories. Nothing had changed between them. Nothing ever could.

My blog is never political. Well, almost never. I talk about cultural stuff, funny or peculiar things we, Azeris do that seem bizarre to the rest of this world, and the other way round.

What has become apparent from the year of blogging and comments I get from the Armenian readers is that we are very similar in a lot of ways. I am not sure why we should be surprised about that. We were part of the same country for an awfully long time. It isn’t just the war that we share but so much more. Our mentality, cultures and backgrounds are interlinked and the similarities come through in our music, food and customs. The internet opened the doors in the virtual world that have been shut by the war in the real life.

But, in the real life, how far does this conflict stretch across the borders? What happens abroad, far away from the conflict zone?

Well, I would argue that it fades away.

In Moscow, Bakuvians hang out together. And when I say Bakuvians, I don’t mean only Azeris. Just like in Tbilisi, on the neutral territory, a lot of Azeris and Armenians happily co-exist. They share toasts, laughs and happy memories. They date, make friendships and forget the problems they left behind.

In the UK, I occasionally run into Armenians, too. Once at work, in London, I was introduced to a new temp. Her name was Natalia and there was something awkward in the way she looked at me when I said I was from Azerbaijan that made me realize she might be an Armenian. It was not a hostile look. It was the look of confusion, embarrassment and discomfort.

She turned out to be an Armenian whose parents immigrated before she was born. She did not know much about Azeris (or Armenians for that matter) and she did not know how I would react when she told me she was an Armenian. Once we established that neither of us was going to kill the other, we could relax and chat, laugh at the awkward moment we shared, and enjoy talking about the problems in the region, cultural aspects and things we both wished were different.

And that is what it feels like to someone living outside the conflict zone. Of course I remember what happened. But I also remember the good parts of the past. Every war eventually comes to an end. And I sincerely hope there is going to be peace in the region sometime soon. Sometime in my lifetime.

Scary Azeri blogs at http://scaryazeri.blogspot.com.

Bloqumun yorumlar bölməsində ilk dəfə erməni adı gördüyüm zaman çaşbaş qalmışdım. Bu insan kim idi, nə üçün bloqunu Scary Azeri adlandıran birinə belə mehriban davranırdı. Sonradan məlum oldu ki, o regionda jurnalist kimi çalışan bir şəxsdir. İlk yorumundan bir az sonra gördüm ki, o mənim bloq yazıma link keçidi qoydu. Əlbətdə, belə tanınmama görə minnətdar idim.

Lakin link keçidi qoyulduğu bloq yazım bir az ziddiyyətli mövzu idi. Bloq yazım ölkəmdə bakirəliyin bərpa olunması haqqında idi.

Mənim ilk reaksiyam ‘nəyə görə o məhz bu yazını seçdi?’ deyə oldu. ‘Yəgin o mənim ölkəmi ən pis şəkildə təsvir etmək istəyir! Bəlkə də azərbaycanlıları lağa qoymaq üçün məndən istifadə edir?’ Bir az keçmiş başa düşdüm ki, onun belə etməsinin məqsədi insanların biri-biri ilə ünsiyyət qurdurmağa çalışaraq mümkün olduğu qədər hər yolla iki milləti daha yaxın etməkdir.

O vaxtdan bir il keçəndən sonra Scary Azeri bir çox erməni tərəfindən oxunur. Hətta elə günlər olurdu ki, mənim bloquma Azərbaycandan da çox Ermənistandan olan oxucular baş çəkirdilər. Bunun yaxşı göstərici olub-olmadığını bilmirdim – çünki hələ də Bakıya problemsiz gəlib-getmək istəyirdim!

Əgər fikirləşirsiniz ki, mən məsələni şişirdirəm, o zaman bəzi azərbaycanlıların “düşmən” ilə hər hansı bir ünsiyyətin olması barədə nə qədər paranoyalı olmasından xəbəriniz yoxdur. Bir müddət əvvəl rəfiqəmə erməni oxucularım haqqında danışdığım zaman o çox narahat oldu. Rəfiqəm söylədi ki, Bakıdan olan keçmiş erməni sinif yoldaşları onu dostlar siyahısına əlavə etdikdən sonra öz Odnoklassniki səhifəsini bağladı.

Rəfiqəmi keçmiş sinif yoldaşları ilə əlaqə saxladığı təqdirdə nə baş ver biləcəkləri narahat edirdi. O narahat idi ki, kimsə onun hər addımı izləyir.

Düzünü desəm məncə o nahaq yerə belə edirdi. Lakin o məni həddən artıq qərbçı olduğumda günahlanIandırdı. Rahat və ölkəsindəki reallıqdan xəbərsiz biri olduğumu düşünürdü. Onun belə paranoyalı olmasını bəlkə də harada isə başa düşmək olardı. Azərbaycanda Avroviziya zamanı Ermənistana səs verən şəxslərin sorğu-suala çəkilməsi barədə eşitmişdim. Həqiqətən də?

Maraqlıdır, kiminsə bunlara nəzarət edə və qarşısını ala bilmələri üçün bəzi şeylərin sürətlə dəyişdiyi doğrudurmu? Düzdür, sevdiyim və hörmət etdiyim bir çox dostlarım yenidən ermənilər ilə mehriban gələcəyin qurulması imkanı barədə düşünmək istəmədikləri ilə məni təəccübləndirirlər.
Amma, ətrafıma baxdıqca daha çox anlayıram ki, yenidən ünsiyyətə girməyi çox istəyən saysız çox, xüsusilə də gənc nəsildən olan insalar var. Eyni məsələləri qarışdırıb dönə-dönə bir-birinin üzünə vurmaq deyil, sadəcə biri-biri ilə söhbət etmək istəyən insanlar.

Bir azərbaycanlı dostum mənə demişdi ki, baş verənlər arxasındakı məqamları anlasa da, heç bir zaman olanları unuda və ya bağışlaya bilməz. “Sənə müharibə birbaşa toxunmayıb” – o əlavə etdi. O, Qarabağda olmuşdu, cəsədləri yük maşınına qaldırdığı zaman.

Bəlkə də. Onun dedikləri barədə düşünürdüm və özüm özümdən soruşurdum – yenidən dost olmalarına sevinən o qədər çox gənc insanların olması elə bəlkə bu səbəbdəndir. Onlar olanları xatırlya bilmələri üçün çox gənc olduqları üçün belədirlər.

Bəs biz? Hər şeyin baş veridyi vatxda orada olan insanlar necə?

Yaxşı, mənə müharibə birbaşa toxunmayıb. Mən sevgilimi və ya qohumumu itirməmişəm; hətta həlak olanlar barəsində belə bilgim yox idi. Bununla belə biz hamımız müharibə şəraitində olmağımızdan əziyyət çəkmişik. Həyatımıza, ölkələrimizə dəyən ziyandan illər boyu şikəst kimi olmuşuq. Amma hər şeyin faciəli şəkildə dəyişdiyi vaxtı xatırlamaqdan başqa, hər şəyin ondan öncə necə olmasını yaxşı xatırlayıram.

Sinifimizdə şagidlərin yarısı azərbaycanlı idilər. Digərləri başqa millətlərdən olanlar idi. Sinif yoldaşlarımın bəzilərinin erməni olduqları barədə heç düşünmürdüm belə, o məqama qədər ki, onlar ölkəni tərk etməyə başladılar. Onların erməni adları olduqlarına görə dərhal onlara nifrət etməyə başladımmı? Əlbətdə ki, yox. Mənim anam Bakıdan qaçmaq məcburiyyətində qalmış tələbə yoldaşına nifrət edirmi? Əksinə, illər sonra anamın tələbə yoldaşı onu Facebookda tapandan sonra yenidən ünsiyyət qurdular. Onların Skype-da danışdıqlarının, güdüklərinin, xatirələri ilə bölüşdüklərinin şahidi olmuşam. Onlar arasında heç bir şey dəyişməmişdi. Heç nə dəyişə bilməzdi.

Mənim bloqum siyasi xatakter daşımayıb. Demək olar ki, heç vaxt. Bloqumda mən yalnız mədəniyyət haqqında, biz azərbaycanlıların etdiyi və başqalarına gülməli, qəribə görünən (və əksinə) və ya spesifik məsələrlə bölüşürəm.

Bir illik bloq yazmaq təcrübəmdən və ermənilərin yazdığı yorumlardan aydın olan odur ki, biz bir çox məsələlərdə oxşarıq. Buna təəccüblənməli olduğumuzun səbəbini başa düşmürəm. Uzun illər bir ölkənin hissəsi olmuşuq. Yeganə bölüşdüyümüz müharibə deyil, əslində daha çox şeylər var. Bizim mentalitetimiz, mədəniyyətimiz və köklərimiz bir-biri ilə sıx bağılıdır, və oxşarlıqlar musiqimizdə, mətbəximizdə və adət-ənənələrimizdə öz əksini tapır. İnternet isə real həyatda müharibənin bağladığı qapıları virtual aləmdə üzümüzə açıb.

Bəs real həyatda bu münaqişə sərhəddən nə qədər kənara çıxır? Xaricdə, münaqişə zonasından uzaqda nə baş verir?

Mərcə gəlirəm ki, uzaqda münaqişə tədricən yox olur.

Moskvada Bakılılar hər zaman birlikdədirlər. Bakılılar dediyim zaman təkcə azərbaycanlıları nəzərdə tutmuram. Tiflisdə, birtərəf ərazidə olduğu kimi, burada da azərbaycanlılar və ermənilər xoşbəxt şəkildə yanaşı yaşayırlar. Onlar qədəh qaldırırlar, gülüşləri və xoş xatirələri ilə bölüşürlər. Onlar biri-birinə aşiq olurlar, dostluqlar qururlar və arxada qoyduqları problemləri unudurlar.

Böyük Britaniyada da ermənilərə ara-sıra rast gəlirəm. Bir dəfə Londonda iş yerimdə yeni müvvəqəti işçi ilə məni tanış etdilər. Onun adı Natalia idi və ona Azərbaycandan olduğumu söylədiyim zaman onun mənə baxışlarında qəribə narahatçılıq hiss etdim. O an başa düşdüm ki, o erməni olmalıdır. Onun baxışları düşməncəsinə deyildi. Bu baxışda narahtçılıq, utancaqlıq və pərtlik oxunurdu.

Sonra bildim ki, Natalia ermənidir və onun valideynləri o anadan olmamışdan qabaq yaşadıqları ölkədən köçüblər. O, azərbaycanlılar haqqında (yeri gəlmişkən, ermənilər haqqında da) çox bilmirdi və mənə erməni olduğunu söylədiyi zaman mənim reaksiyamın necə olacağını da düşünə bilmirdi. Bir-birimizi öldürməyəcəyimiz haqqında əmin olduqdan sonra rahat şəkildə ünsiyyətə girdik, naratçılıq törədən anımıza güldük, regiondakı problemlər haqqında söhbətimizdən zövq aldıq və bəzi mədəni və sairə məsələlərin fərqli olmağını istədiyimiz haqqında fikirlərlə bölüşdük.

Və bunlar münaqişə zonasından kənarda yaşayan bir şəxsin hiss etdikləridir. Əlbətdə ki, baş verənləri xatırlayıram. Amma mən həmçinin keçmişin gözəl anlarını da xatırlayıram. Hər bir müharibə nə vaxtsa başa çatmalıdır. Mən bütün qəlbimlə inanıram ki, regionda nə vaxtsa sülh bərqərar olacaq. Nə vaxtsa həyatımda.

Scary Azerinin bloq səhifəsi http://scaryazeri.blogspot.com

Also present on the second panel were bloggers and journalists such as Global Voices’ Mialy Andriamananjar and Hamid Tehrani, Global Voices Caucasus Region Editor Onnik Krikorian, Raed Jarrar, Nasseem Tarawnah, and Golnaz Esfandiari. The panels were followed up by a private experts working group also involving Berkman and Global Voices’ Jillian York and representatives from the World Bank and the U.S. Department of State among others.

In a USIP report (draft) released at the conference, a team of scholars from GWU, in cooperation with scholars from Harvard’s Berkman Center for Internet and Society and from Morningside Analytics, take a fresh theoretical, and empirical approach to answering this question.The report critically assesseses both the “cyberutopian” and “cyberskeptic” perspectives, and proposes a new framework for assessing the role of new media in contentious politics.

The full post where comments can be left is available on Global Voices Online.

It was another hot Friday evening in Washington DC, full of people walking around the Dupont Circle who were going to bars, clubs and other places. There was a little meeting around a very little aluminum table in front of the circle. They were three, representing: Georgia, Armenia and Azerbaijan. They did not eat but drink. One was a refugee from Armenia, another one was IDP from Abkhazia and third one just moved from London to Yerevan long time ago. They spoke about Caucasus. A lot. They shared their personal stories and discussed them from a regional point of view. They spoke about its past, present and the future. Discussion and entire evening went smoothly and harmonically, they listened to each other expressed their opinion and gave suggestions. This does not happen that often, especially with representatives of Armenia and Azerbaijan. Even though these countries are tiny and they are next to each other there is less interaction than it should be. One who came from Yerevan kept saying that Georgia is one of the key places where Armenians and Azerbaijanis actually do meet and talk.

[…]

The full post by Mirian Jugheli where comments can be left is available on The Young Georgians.

Unfortunately, there were no Azerbaijanis attending the Young Media Makers Preach and Practice Peaceful Journalism in Kobuleti, Georgia, where I presented on the role of new and social media in Armenia-Azerbaijan conflict transformation, but there were at another seminar taking place in the same seaside resort. Jumping at the opportunity, I made contact with two young activists from Baku, Azerbaijan, and also their counterparts from Yerevan, Armenia.

The following few nights of social gatherings was amazingly refreshing, and yesterday, I met up with one from each country back in Tbilisi. Introducing Lilit Zakaryan to the mosque mainly attended by ethnic Azeris in the Georgian capital and Farida Allahverdiyeva to the Armenian Church, it also represented the chance to conduct a few video interviews by mobile phone.

Unfortunately, the spontaneous nature of the interviews meant I hadn’t counted on my phone lacking the required space for storing them so an interview in the Tbilisi mosque was held in two parts. Both activists also spoke briefly about their work in the NGO sector as well as their impressions of Tbilisi afterwards. This being Tbilisi, of course, the day started with tea at the Azerbaijani tea house run by ethnic Armenians.

It ended with a short walk to take in two monuments to Sayat Nova, the 18th Century Armenian troubadour who wrote most of his songs in Azerbaijani as well as the more commonly known in his mother tongue, and Sergei Parajanov, the surrealist and noted filmmaker who was also very much a citizen of the South Caucasus.

Here’s to other such meetings in the future.

Lilit and Farida at the Sergei Parajanov statue, Tbilisi, Georgia © Onnik Krikorian / Oneworld Multimedia 2010

Farida and Lilit at the Sayat Nova monument, Tbilisi, Georgia © Onnik Krikorian / Oneworld Multimedia 2010

Farida at the Sayat Nova monument, Tbilisi, Georgia © Onnik Krikorian / Oneworld Multimedia 2010

Lilit and Farida in an Armenian church, Tbilisi, Georgia © Onnik Krikorian / Oneworld Multimedia 2010

Tiflis həqiqətən də mədəniyyətlərin və etnik qrupların uzlaşdığı yerdir. Tiflis həmçinin Ermənilərin və Azərbaycanlıların ən yaxın bir yerdə bitərəf şəraitdə görüşə biləcəkləri bir şəhərdir. Keçən həftə Gürcüstan Ermənilərin və Azərbaycanlıların bir araya gəldiyi bir çox seminarlara, görüşlərə və tədbirlərə ev sahibliyi etmişdir. Belə ev sahibliyi hələ bu həftə də, hətta il boyu davam etməkdə olacaq.

Təəssüf olsun ki, Gürcüstan, Kobuletidə keçirilən və mənim də Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həllində yeni və sosial medianın rolu haqqında prezentasiya etdiyim Sülh Jurnalizmi:Gənc Mediaçılar seminarında Azərbaycanlı iştirakçılar yox idi. Lakin Kobuletidə, bu seminarın keçirildiyi dənizkənarı istirahət məkanında digər bir seminar da keçirilirdi. Ələ keçən imkandan istifadə edərək seminarda iştirak edən Bakıdan olan iki Azərbaycanlı və Yerevandan olan Ermənistanlı fəal gənclər ilə ünsiyyət qurdum.

Bir neçə axşam davam edən yığıncaqlar çox ürəkaçan idi və dünən mən Azərbaycanlı və Ermənistanlı gənclər ilə görüşdüm. Görüş zamanı Lilit Zakaryanın Gürcüstanda yaşayan etnik Azərbaycanlıların getdiyi məscidini və Fəridə Allahverdiyevanın Erməni Kilsəsini ziyarət etməyə imkanları oldu. Fürsətdən istifadə edərək mobil telefonu vasitəsi ilə bir neçə müsahibə keçirmək imkanı oldu.

Müsahibələr gözlənilməz olduğundan və telefonumda müsahibələri yazmaq üçün lazım olan yaddaş imkanları kifayət qədər olmadığından Tiflis məscidindəki müsahibəni iki hissədə aparmalı oldum. Hər iki fəal gənclər QHT-lərdə gördüyü işlər barəsində məlumat verdilər və Tiflis haqqında öz təsssüratları ilə bölüşdülər. Bura Tiflisdir, və əlbəttə günümüzə Ermənilərə məxsus Azərbaycan çay evinə ziyarət etmədən başlaya bilməzdik.

Sonra biz iki tarixi abidəni ziyarət etdik. Biri - 18-ci əsrdə yaşayan və nəğmələrini Azərbaycan və öz ana dilində yazan Erməni trubaduru Sayat Novanın abidəsi idi. Digəri isə - Cənubi Qafqazının vətəndaşı kimi tanınan məşhur sürrealist və kinorejisyor Sergey Paracanovun abidəsi idi.

Ümid edirəm ki, gələcəkdə belə görüşlər hələ çox olacaq.

Lilit və Fəridə Sergey Paracanovun abidəsi yanında, Tiflis, Gürcüstan © Onnik Krikorian / Oneworld Multimedia 2010

Lilit və Fəridə Sayat Novanın abidəsi yanında, Tiflis, Gürcüstan © Onnik Krikorian / Oneworld Multimedia 2010

Fəridə Sayat Novanın abidəsi yanında, Tiflis, Gürcüstan © Onnik Krikorian / Oneworld Multimedia 2010

Lilit və Fəridə Erməni Kilsəsində, © Onnik Krikorian / Oneworld Multimedia 2010

By Sasun Khachatryan

When you are born into an Armenian family with terrible stories about a war waged nearly two decades ago passed down by relatives, it usually doesn’t occur to you to think about dialogue, peace or reconciliation. This is especially true when that conflict effectively continues today and when you have grown up with images of atrocities haunting you from time to time. It is also the case when still have fresh personal memories from the bombing of your native village by Azerbaijani artillery deployed near Sadarak, Nakhichevan, in the early 1990s.

And how can you think of any possible engagement with a citizen from the other side when you are standing in a hilltop trench observing the frontline between Armenia and Azerbaijan during your military service in the army? Oblivious of yourself and bereft of your senses, you open fire on Azerbaijani soldiers in search of something badly needed having crossed the non-barbed border demarcated in our imagination. You fire and it is an inexplicable force that makes you do so.

Your Azerbaijani counterpart might simply be loading a mule with the remnants of a bombarded and deserted house, probably to use as construction materials, but it seems like the right thing to do. And as soon as you do pull the trigger of your AK47 you start then filling in the blanks with your own story, seemingly persuasive, to sooth yourself and to ease your conscience. But as the dust settles it proves ineffective and you eventually realize that you failed in cheating yourself as common sense prevails.

Later, with a couple of years of experience in reporting and translation as well an emerging knowledge of conflict and peace-building, you find yourself hoist with your own petard, aware that in all probability you are unable to answer to the simplest of questions:

Why?

Maybe it’s just a simple expression of heroism, the demonstration of courage, or even just idle boasting to show the rank and file that you just prevented the enemy from using resource that you didn’t use either. Maybe it’s the duty of a soldier. Maybe it’s reward-driven ambition conditioned by the possibility of earning just a little praise from your commander. Maybe you can call it by whatever name you like, but whatever you do, don’t call it patriotism. Perhaps it is unmitigated temerity, callousness, immaturity or indoctrination and prejudice.

Maybe these are also some of the most undesirable remnants of war.

Why shoot at each other while serving at the front line unless there is no other choice, especially when in the silence of the night you could instead negotiate with the enemy to reach an unwritten, albeit and judicially non-binding, agreement that would see no single shot fired from either side except in circumstances which leave you with no other choice. And that is what you could do, and fortunately, on frequent occasions, it is.

Now, more than ten years after my military service, I find myself with a few Azerbaijani friends. Not only do we write to each other from our two countries following occasional meetings in third countries, but when we are together for cross-border projects we dine and drink together, offering mutual toasts or finding ourselves out clubbing in Tbilisi, Georgia, the closest neutral venue for coming together. Unfortunately, what also comes to the fore is some kind of discomfort, confusion, shame and regret for what was done in the past.

The first time I came into direct contact with citizens of Azerbaijan was in September last year. Three journalists each from Armenia and Azerbaijan made up a small group on the way to Abkhazia with a Dutch coordinator. Before then I could never have imagined that I’d be sitting next to Azerbaijanis in the same mini-bus on our way to Sukhumi to report on the situation there more than a year after the August 2008 war.

It even made us sometimes forget our own conflict over Nagorno Karabakh when we instead engaged in heated discussions over the Russian-Georgian one as well as its consequences.

I have a photo and in it the guy is me and the girl in front asleep is an Azerbaijani journalist and almost a stranger to me at the time. I remember only her name – Nigar. Packed in the mini-bus like sardines, it was comfortable to put my hands over the front seat. Exhausted after some five or six hours on the road, Nigar must have fallen asleep as her head slipped off the headrest and fell somewhere between the headrest and on part of my hands.

I did not move them, but had but to wait until her head was resting on something else. Our Dutch coordinator noticed what was happening in the back, took out his camera and shot the moment.

But the question I still ask myself is what has changed in me and perhaps what helped me rid myself of some deep-rooted prejudices and stereotypes to think in quite another way. More reasonable, balanced, and most importantly, cautious, I am unwilling to fan the flames of the conflict over Nagorno Karabakh at this level. For better or worse, I instead consider that engagement is the only path to walk down when it comes to the resolution of conflicts.

It is always possible to right past wrongs, and dialogue on an individual level, as well as by civil society, should be brought to life – and the sooner the better. After contact with Azerbaijanis my conclusion is that nothing is impossible, even if it might seem unrealistic to others at first sight.

Sasun Khachatryan

Əgər Erməni ailəsində anadan olmusansa və daimi olaraq yaxınların sənə iyirmi il əvvəl olan müharibənin dəhşətlərini anlatmışsa, dialoq, sülh və barışıq haqqında düşünmək ağlına gəlmir. Özü də münaqişənin bugünə də davam etdiyi bir vaxtda və törədilmiş acı hadisələrin xatirələri beynində həkk olunmuşsa. Və əgər 1990-cı illərin əvvəllərində Naxçıvanda, Sədərək ərazisinin ətrafında yerləşdirilmiş Azərbaycan ordusunun doğma kəndini bombarduman etməsi izləri yaddaşında hələ də təzədirsə .

Orduda hərbi xidmətin zamanı Ermənistan və Azərbaycan arasındakı cəbhə xəttində durarkən qarşı tərəfin vətəndaşı ilə hər hansı bir ünsiyyət haqqında necə düşünmək olar? Özündən xəbərin olmadan və hisslərindən məhrum bir şəkildə xəyalında çizilmiş məftilsiz sərhəd xəttini keçmiş Azərbaycanlı əsgərinə atəş açırsan. Sən atəş açırsan və bu atəşi açmağa səni izaholunmaz qüvvə vadar edir.

Sənin Azərbaycanlı həmkarın bombardman və tərk edilmiş evin qırıntılarınından tikinti materialları kimi istifadə etmək üçün onları sadəcə qatırın belinə yığır, lakin o an elə gəlir ki, bir az sonra görəcəyin iş yeganə düzgün işdir. AK47 silahının tətiyini çəkən an vicdanına və özünə təsəlli tapmaq üçün başlayırsan yaddaşını özünü inandıracaq hadisələrlə doldurmağa. Amma toz-duman gedəndən sonra, və içində məntiqin üstün gəldiyi zaman anlayırsan ki, bu gərəksiz imiş və özünü aldatmağa belə nail ola bilməmisən.

Zaman keçdikcə, bir neçə illik jurnalist və tərcüməçi təcrübən və sülh-münaqişə sahəsində yenicə əldə etdiyin biliklərindən sonra özünün tələsinə düşdüyünü anlayırsan və adi suallara belə cavab tapa bilmirsən:

Niyə?

Bəlkə də bu sadəcə olaraq qəhrəmanlığın ifadəsi, cəsarətin nümayişi, və ya düşmənin sənin istifadə belə etmədiyin bir şeyi istifadə etməsinin qarşısını necə aldığını zabitlərinə göstərmək üçün adi lovğalıqdır. Bəlkə bu bir əsgər borcudur. Bəlkə də öz komandirin tərəfindən tərif eşitmək ehtimalını zəruriləşdirən bir ambisiyadır. Bunu istədiyiniz kimi adlandıra bilərsiz, lakin nə ad verirsinizsə verin, bunu vətən sevgisi adlandırmayın. Bəlkə də bu ağılsızlıq, qəddarlıq, kamilsizlik, şüura yürütmə və mövhümatdır.
Bəlkə də müharibənin bəzi arzuolunmaz xatirələridir.

Cəbhə xəttində dayanan zaman və başqa çıxış yolunun olduğu bir vaxtda nəyə görə biri-birimizə atəş açmalıyıq. Gecənin bi vaxtında düşmənlə ünsiyyətə girə bildiyin və onunla başqa çıxış yolları olduğu təqdirdə biri-birinizə atəş açmayacağınız barədə hüquqi qüvvəsi olmasa da, yazılmamış razılığa gələ bildiyiniz bir vaxtda atəş açmaq nəyə gərək? Və bu sizin edə biləcəyiniz yegənə şeydir və, xoşbəxlikdən, tez-tez edə biləcəyiniz bir şey.

İndi, hərbi xidmətimdən on il keçəndən sonra, Azərbaycanlı dostlarım var. Biz üçüncü olkələrdə görüşlərimizdən sonra öz ölkələrimizə qayıdıb biri-birimizlə vaxtaşırı yazışırıq, sərhədyanı layihələr zamanı görüşüb birlikdə yeyib-içirik, görüşə bilmək üçün ən yaxın ve neytral olan şəhərdə - Tiflisdə əylənir biri-birimizin sağlığına qədəh qaldırırıq. Lakin təəssüf ki, bir vaxt sonra narahatçılıq, qarışıqlıq, utanc və peşmançılıq hissləri keçiririk. Keçmişdə olub-yaşananlar üzündən.

Azərbaycannn vətəndaşları ilə ilk birbaşa ünsiyyətim keçən ilin sentyabr ayında baş verdi. Ermənistandan və Azərbaycandan olan üç jurnalist Abxaziyaya Hollandiyalı koordinator ilə kiçik qrup halında səfər edirdilər. Bu səfərdən qabaq heç ağlıma də gətirə bilməzdim ki, nə vaxtsa Azərbaycanlılarla birlikdə eyni mini-busda oturacağam və Suxumiyə 2008-ci ilin avqustundan sonra vəziyyət barədə məruzə etmək üçün səfər edəcəyəm.

Bu səfər bizə bəzən hətta Dağlıq Qarabağ üzrə münaqişənin olmasını unutdururdu; onun yerinə Rusiya-Gürcüstan münaqişəsi və onun nəticələri barəsində qızğın müzakirələr aparırdıq.

Mənim bir fotoşəklim var. Orada mən və qabaq oturacaqda yuxuya getmiş Azərbaycanlı jurnalist qız var. Həmin vaxt o qız mənə tamamən yad adam idi. Yalnız onun adını xatırlayıram – Nigar. Balaca mini-busa güclə yerləşdiyimizdən mənə rahat olsun deyə əllərimi qabaq oturacağa doğru uzatmışdım. Beş-altı saat davam edən yol səyahətindən yorğun olan Nigar yuxuya getmiş və bilmədən başı qabaq oturacağının baş yerinə və mənim əllərimin üstünə sürüşmüşdü.

Mən əllərimi çəkmədən Nigarın başını tərpədib başqa yerə qoyacağını gözləyirdim. Bizim Hollandiyalı koordinatorumuz arxadakı mənzərəni görüb kamerasını aldı və məqamı ədəbiləşdirdi.

Amma hələ də özümə bir sual verirəm: məndə nə dəyişdi və mənə köklərini salmış bəzi stereotiplərdən azad olaraq tamamilə başqa cür fikirləşməyə nə kömək etdi? Mən indi daha məntiqli və tarazlıyam. Ən əsası isə, Dağlıq Qarabağ üzrə münaqişəni olduğu yerdə alovlandırmağa heç niyyətli deyiləm. Yaxşılığa və ya pisliyə doğru olursa olsun, düşünürəm ki, dialoq münaqişələrin həllində yeganə yoldur.

Keçmişdə edilən səhvləri düzəltmək həmişə mümkündür və dialoq istər şəxsi, istərsə də vətəndaş cəmiyyəti səviyyəsində reallaşmalıdır. Nə qədər tez olsa, o qədər yaxşı. Azərbaycanlılarla ünsiyyətimdən sonra bir nəticəyə gəldim – mümkünsüz olan heç bir şey yoxdur, hətta bəzən ilk baxışda bu qeyri-real görsənirsə.

Ermənistan və Azərbaycan arasında mübahisəli Dağlıq Qarabağ ərazisi üzərində olan münaqişə barədə atəşkəs sazişinin imzalanmasından 16 il keçsə də, qəti sülh müqaviləsini bağlamaq cəhdləri uğurlu olmamışdır. Buna baxmayaraq, son il yarım müddəti ərzində sosial şəbəkələr və bloqlar münaqişənin və problemin həll edilməsi yolunda yeni imkanlar və təşəbbüslər açır və irəli sürürlər. Lakin belə yeni media imkanlarından istifadə region üzrə çox da yayılmayıb.

Bundan əlavə, və bu yeni açılan imkanlara baxmayaraq, münaqişə haqqında olan onlayn məqalələrin əksəriyyəti təbliğat xarakteri daşıyaraq və hətta tərəflərin biri-birinə qarşı düşmənçilik hissini daha da gücləndirmək məqsədini güdərək mənfi təsir bağışlayırlar. Bununla belə, Global Voices Qafqaz üzrə redaktorunun şəxsi bloqunda yazılan iki qonaq bloq yazısında Azərbaycandan və Ermənistandan olan iki gənc qız münaqişəyə dair öz düşüncələri və şəxsi təcrübələri ilə bölüşürlər.

Belə səslər yerli KİV-də çox nadir hallarda öz əksini tapır. Hətta bu rəylərin ümumiyyətlə əks olub-olunmaması sual doğurur. Amma bloqlar və digər onlayn vasitələr bu səslərin duyulmasında onlara imkan verə bilərlərmi? Öz bloq yazısında Ermənistandan olan məcburi köçkün 25 yaşlı etnik azərbaycanlı Zamirə Abbasova öz təcrübəsi ilə bölüşür. ABŞ-da münaqişələrin həll olunması üzrə təhsil alan tələbə Global Voices-un Qafqazda baş verən hadisələri işıqlandıran yazısı ilə dərsləri zamanı keçdiyi kurs materialı kimi tanış olduqdan sonra Global Voices ilə əlaqə saxladı.

Mən 1984-cü ildə Vardenisdə anadan olmuşam, dörd il sonra isə mənim bütün ailəm qohumlarımız ilə birlikdə kütləvi sürgün nəticəsində Ermənistanı tərk edib, Azərbaycana köçməli olmuşlar. Ermənistandan getdiyim zaman mənim dörd yaşım var idi və geriyə baxaraq arxada buraxdıqlarımı xatırlaya bilməməyiminin yaxşı və ya pis olduğunu deyə bilmərəm. Amma evimizi, bağçamızı, oyun meydançamızı, dostlarımı, alma ağacımı və sevdiyim xoruzu xatırlayıram.

Azərbaycana gəldikdən sonra mən evimiz və viranə qalmış kəndimizdə gəzməyim barədə xəyallar qururdum. Amma bir vaxtdan sonra isə hər şey yoxa çıxmağa başladı. Buna baxmayaraq, ailəm evimizə nə vaxtsa dönəcəyimiz barədə heç bir zaman ümidlərini itirmirdi. Biz inanırıq ki, əsrlər boyu birlikdə yaşayan iki qonşu onları izləyən nifrətə baxmayaraq nə vaxtsa yenidən bir araya gələcəklər. […]

Ermənilər ilə ilk dəfə görüşüm mənim bütün hisslərimi və duyğularımı qarışdırdı və oynatdı. Çoxlu dostluq əlaqələri qurdum, onlarla səmimi şəkildə söhbət etdim və onların fikirlərini öyrəndim. O vaxtdan, hər dəfə istər küçədə və ya yığıncaqda bir Erməni görəndə, içimdə onlarla və anadan olduğum torpaqla gözəgörünməyən bağ olduğunu hiss edirəm. Hətta “onlar bizim düşmənimizdir” faktı heç ağlıma gəlmir. Bu “yaxşının” “pis” üzərində qüvvəsidir, barəsində uzun zaman düşünmədiyimiz qüvvə.

Bu sahədə yeni olsam da bu müharibə məni Sülh Savaşcısı edib. Mənim mübarizəm daha mürəkkəbdir. Çünki bir tərəfdən mən münaqişədə olanlara, digər tərəfdən isə özümə kömək etməliyəm.

Yazı bir çox oxucunun qəlbinə toxundu. Ermənistandan olan bəzi insanlar Facebookda öz şəxsi səhifələrində və regionda tanınan digər saytlarda bu bloq yazısına keçid linki verdilər. Yazı azərbaycan, ingilis, ispan və rus dillərində mövcuddur. Oxuculardan biri isə könüllü olaraq yazını erməni dilinə də çevirdi. Global Voices-un Zamirə Abbasova ilə tanış etdiyi Azərbaycandan olan erməni məcburi köçkün nə qədər ruhlandığını yazıya etdiyi şərhdə bildirdi.

Ürəklərə toxunan yazıya görə hər ikinizə təşəkkür edirəm. Düşünürəm ki, bloqumda bizim (Zamirə və mənim) təcrübəmiz haqqında yazacağam. Bu yazı məni yazmağa ruhlandırdı. Bir daha təşəkkür.

Sabahısı gün, Ermənistandan olan 22 yaşlı qız Ermənistan və Azərbaycan arasında olan münaqişəyə və Türkiyə ilə olan gərgin münasibətlərə dair öz qonaq bloq yazısını yazdı. Cənubi Qafqazda sülhə çağırış haqqında keçirilmiş fleşmobdan video görüntüləri qoyaraq, Marine Ejuryan əvvəllər qonşularına olan mənfi münasibətini xatırlayır, amma o, hal-hazırda tərəflər arasında dialoqu gücləndirməyə yönələn bir çox təşəbbüslərdə iştirak edir.

Məni indi tanıyan, lakin məni ilk tələbəlik illərimdə tanımayanlar, yəqin ki, eşitdiklərinizə çox təəccüblənəcəksiniz - dörd il əvvəl mən anım mərasimlərində anti-Türkiyə və anti-Azərbaycan şüarlarını səsləndirən Erməni gənclərinin arasında idim. Mən həmçinin o şəxsəm ki, universitetimizin qəzeti üçün “Azərbaycan, böyük yalan” başlığı altında məqalələr yazırdım.

Geriyə baxdıqca və bəlkə də “qaranlıq” günlərimi xatırladıqca, mən anlayıram ki, o illərdə mən sadəcə özümü axtarıb tapmağa, öz şəxsi ideologiyanı müəyyən etməyə, bu həyatda öz şəxsi yerimi tapmağa çalışdığım bir vaxtın əsnasında idim. Eləcə də düşünürəm ki, ölkələrimizdə indi olduqları yerə çatmaq üçün əvvəllər bu kimi hissləri keçirən çox gənclər və yeniyetmələr vardır.

Və indi, yenicə Beynəlxalq Münasibətlər üzrə Magistr dərəcəsini aldığım bir vaxtda mən çoxlu Türk və Azərbaycan dostları olan bir şəxsə çevrilmişəm. Onların arasında mənə həqiqətən də doğma və yaxın olanlar var. Mən həmçinin Türk və Azərbaycan musiqisini dinləyən, bu ölkələrdən olan müəlliflərin kitablarını oxuyan və nəhayət sülhə və insanları ayıran münaqişənin sonuna doğru aparacaq hər bir orijinal təşəbbüsü dəstəkləyən bir şəxsəm.

Erməni, azərbaycan və rus dillərində mövcud olan yazı təkcə Azərbaycanda tanınmadı. Bir çox gənc Facebooka yazını qoydu. Bəziləri isə Marineni həmin saytda öz dostları siyahısına əlavə etdilər. Təəccüblü deyil ki, yazıda Facebook əlaqələrin yaradılması və ünsiyyətdə qalmaq üçün dəyərli vasitə kimi qeyd olunmuşdur.

Önər bloqu Ejuryanın tarixçəsinin azərbaycan dilində olan versiyasını qoymuşdur.

Dialoq.

Bizim önümüzdə olan yeganə yoldur. Dialoq mənim vəziyyətimdə Azərbaycanlılar ilə ünsiyyət tapıb bir çox məsələyə dair fikrimi dəyişdirən yeganə yol idi. Danışmaq və irəliləmək. Əməkdaşlıq etmək və irəliləmək. Yalnız bu mövqe ilə bir çox həssas məsələlər həll oluna bilər. İllər əvvəl bir kitabda oxuduğum və həmişə yaddaşımda saxlayacağım aşağıdakı cümləni indi sizinlə paylaşmaq istəyirəm.

“Münaqişədə olan tərəflərin “hər şeyi” əldə edə bilməyəcəkləri fikri həqiqətdir. Lakin bu həqiqət siyasidir. Humanist mövqeyi nəzərindən isə, hər iki tərəf hər şey əldə edə bilər. Əgər bu “hər şey” qəti sülhdürsə”.

Ermənistanda, Azərbaycanda və Gürcüstanda gənclərin fəallığı haqqında sənədli film üzərində çalışan və səyahətləri haqqında Gözəl ideyanın tarixçəsi bloqunda yazan italiyalı ictimai fəalçı və kinorejisyor Letisiya Gambini yazı barədə öz fikrini Twitterdə bildirdi.

Ermənistan-Azərbaycan. Buna oxşar yazı oxuyanda hər şeyin mümkün olduğuna inanıram. Hətta qəti sülhün mümkün olduğuna belə.

Hər iki yazı haqqında öz fikrini bildirən Cənubi Qafqaz məsələləri üzrə təcrübəli mütəxəssis və Amerika Universitetində münaqişələrdə vətəndaş mediasından istifadəni yaxından izləyən keçmiş layihə rəhbəri Mikael Bogar bu yazıların regionda daha böyük bir hadisənin başlanğıcı olduğunu düşünür (Mikael Bogarın Global Voices ilə olan müsahibəsi buradadır).

Yazıların münaqişədə olan hər iki ölkədə geniş tanınmasına baxmayaraq, belə səslər bu cəmiyyətlərdə çoxluq təşkil edən fikri əks etdirmirlər. Bundan əlavə, hər iki ölkədə aktual olan media azadlığı probleminin olduğu bir vaxtda, onlayn fəallıq nişan altına alına bilər. Bununla belə, mənfi cəhətlə rmüsbət cəhətlərdən çox olsa da, yenə də müsbət üçün potensial var. Azərbaycandan olan oxucunun bildirdiyi rəyindən göründüyü kimi:

ikrimcə bu yazı bütün günə, hətta həftəyə yaxşı əhval ruhiyyəmi təmin etdi. İnanıram ki, biz - iki ölkələrin gəncləri - millətlərimiz arasında barışığa gətirən çətin və uzun prosesi başlaya bilərik və artıq bir-birimizi günahlandırmaqla deyil, real problemlərin həll edilməsi ilə məşğul olmalıyıq.

Yeni açılmış Qafqaz Nəşrində yazdığı ötən yazıda Flying Carpets and Broken Pipelines bloqunun müəllifi bloqqer Arzu Qeybullayeva bir çoxlarının inandığı kimi dəyişilməsi lazım olan reallıq barədə fikrini bildirir.

Hər iki yazının müəlliflərinə yazdığı iki şərhdə Ianyan adlı bloqqer Liana Agajanian müəlliflərlə razılaşır və əlavə edir ki, onun fikricə belə bir mövqe uğurlu ola bilər.

Zamirə, sizin tarixçəniz mənim qəlbimə toxundu və bildirdiyiniz fikirləri dəyərləndirirəm. Ümid edirəm ki, gələcəkdə də öz təcrübəniz ilə bölüşəcəksiniz. Mən inanıram ki, belə tarixçələr münaqişələrin həll edilməsi üçün əsas bünövrədir. Təşəkkür edirəm.

[…]

Bu çox gözəl idi və ən əsası hiss edirəm ki, belə bir yazı üslubu, dialoq forması və təcrübə dəyişikliklərə gətirib çıxara bilər. Onlar çox yaxındadırlar, mən bunu hiss edirəm. Marine, təcrübəniz ilə bölüşdüyünüz üçün çox sağolun.

Şübhəsiz, belə səslər hər iki cəmiyyətdə, özü də onlayn məkanda, azlıq təşkil edir. Lakin yeni media vasitələri bu səslərin duyulmasına ən azından yardım edir. Münaqişə haqqında gedən debat və müzakirələrin indiki səviyyəsini və ya hətta belə müzakirələrin heç olmamasını nəzərə alaraq, bu kimi irəliləyişin olması misilsizdir. Xüsusən də bu Facebookdan, burada yazılara yer ayırmalarından və hətta bloqlardan və digər saytlardan belə burada daha çox edilmiş müsbət şəhrlərdən görünür.

Global Voices Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsində yeni və sosial media vasitələrindən istifadəyə nəzərət etməyə davam edəcək. Bizi izləyin.

The original in English is here, with a translation into French here and Russian here.

Allergy

“I have an allergy towards Them. I have never talked to Them, and I never will!” once exclaimed a friend. Someone working as a human rights activist in a NGO.  

Hypocrite

“I would gladly risk my own life trying to save a human life. But I will never bat an eyelid if I see Them in pain,” once proclaimed a doctor treating me. Someone who promised to serve humanity after taking the Hippocratic Oath.  

Zombie

“We should remember what was done to us by Them. Otherwise, we would be zombies. The ones without history. We will be mankurts. A nation without memory is destined to die,” once yelled a history professor. Someone I always admired, before. After he retired, however, now gone from the list of my role models.  

Label

“Your character is developing into something like Them. Work on yourself,” once claimed my course mate after I forgot to return his CD.  

Risk factor

“Your close communication with Them may put us at risk and make us a target,” said one of my parents. And I left.   

Bundle of nerves

“I do not know how I will control my anger if I am sitting around the same table with Them,” once typed a friend while chatting to me on Facebook. Someone who was going to participate in a regional youth meeting in Georgia. And someone who changed my opinion of him later. 

—

While my friend had an allergy, my professor hunted zombies, my doctor saved lives, my course mate put labels on others, a parent assessed risks, and a Facebook friend learned to manage his stress, they were probably too immersed in their own thoughts to take the time to analyze and assess themselves.

For as long as I remember, people around me always uttered these words. The words my ears hated to hear. The words my mind refused to accept. Words that fortunately did not affect me.

The words about Them. Armenians.

But with all this negativity there was going to be something wonderful.

My personal journey with some of Them started online, through Facebook. Surprisingly, we never touched upon issues such as politics and conflict. There simply wasn’t a reason to. There were too many other common things connecting rather than dividing us. Such a short time to spend on matters imposed on others by politicians.

Then some of these “online statuses” turned into meetings in person in the beautiful country of Georgia. Something unbelievable.  And I felt I was not the only one in the crowd to meet with Them like this.  

As I communicated with Them more, I discovered simple truths that:

Nationalism has nothing to do with the love for your country. It is more and only about hate for other nations.

and

There are many similarities between Armenians and Azerbaijanis. So many that you can often confuse who is who.  

One of those similarities was particularly advantageous for me.  I was walking on the streets of Tbilisi with an Armenian friend I met at a conference when my eyes suddenly caught a Georgian souvenir – a horn for drinking wine. The seller of the souvenirs was Armenian and, thinking I was too, sold the horn at half the price.

I often wonder now how many tickets people from Armenia and Azerbaijan buy each day to get to Georgia. How many liters of wine are drunk over the table with toasts to peace. How many friendships are made, and how many relationships are formed.

And now as I reflect on all of this and realize what I see now around me – people from both countries in friendship with each other, meeting with each other, and sharing with each other — I just feel inspired to say…

You do not have to wait for the heads of countries to reach a compromise. You do not need a Peace Treaty to ratify the friendships you want or already have with Them. It is people like us who make and bring peace. Do not wait “until the next time”. Do it today.

Now. 

And never feel discouraged to take a step closer to Them. Do not let any “risk factors, labels and allergies” get in your way. Because there is nothing more enjoyable than breaking stereotypes and walls.

Ah, and I forgot to tell you what happened to the guy with the bundle of nerves chatting to me on Facebook.

A week later he posted photos from the regional meeting he attended. Every other photo of him was of hugs, kisses and hanging out with two young people with atypical names for Azerbaijanis – Tigran and Anush. Them. Armenians.

Do you know what I want most of all now?

I want a visa.
I want a direct flight.
I want a budget train route.
I want to send a greeting card by post.
I want to make a telephone call.
There. From here.
To Yerevan. From Baku.

Maybe, sometime in the near future? With people wanting Peace and doing something for it like you do everything is possible. But for now I am sending a letter. To Yerevan from Baku. By email until next time… 

By Zamira Abbasova

I was born in Vardenis in 1984 and four years later my entire family as well as all my relatives had to leave Armenia, fleeing to Azerbaijan due to the mass displacements. I was only four when I left Armenia, but in retrospect I don’t know whether that’s fortunate or not as I am unable to remember everything I left behind. But I do remember our house, our garden, the playground, my friends, my apple tree, and the rooster which I loved so much.

After arriving in Azerbaijan I used to dream about our house and walking in the ruins of our village. At some point, however, everything just faded away. Even so, my family have never lost their belief that one day we will go back home. We believe that two neighbors who have lived together for centuries will come together again even if evil has never left them alone and always whispers hatred.

In Azerbaijan, we kept ourselves apart from the local culture for many years and couldn’t adjust back to our ethnic roots. Being treated as a stranger made it even more difficult. Azerbaijanis from Armenia segregated themselves from the rest as a result and united among themselves. Discrimination towards us was everywhere. It was in the kindergarten I went to, in the primary school, and even in our social life.

Local Azerbaijanis made us think that we are different even though we have the same blood and the same ethnic roots. I grew up hearing that I was from Armenia meaning that I always identified myself as an Armenian-Azerbaijani, which, from our perspective, was always considered a level below in Azerbaijani society.

After a while I have found myself reading more about this conflict, analyzing it, and asking everyone for their perspective so that I could try to figure out the bigger picture. In 2009 I left for the US as an Edmund Muskie Fellow to continue my education in the field of Conflict Transformation. Meanwhile, I also began to participate in different activities related to this conflict including simulations and symposiums.

Meeting Armenians for the first time shook my feelings and emotions up and down. I made lots of friends, talked openly to them, and heard their perspective. Since then, every time I see an Armenian, be it in the street or any other social gathering, I feel some kind of invisible tie to them and to the land in which I was born, ignoring the fact that “they should be my enemies”. That is the power of “good” over “evil” which we have ignored for too long.

This war made me a Peacemaker although I am very new in this area. My struggle is more complicated, however, because on the one hand I have to help those who are in conflict, and on the other help myself.

Zamira Abbasova

Mən 1984-cü ildə Vardenisdə anadan olmuşam, dörd il sonra isə mənim bütün ailəm qohumlarımız ilə birlikdə kütləvi sürgün nəticəsində Ermənistanı tərk edib, Azərbaycana köçməli olmuşlar. Ermənistandan getdiyim zaman mənim dörd yaşım var idi və geriyə baxaraq arxada buraxdıqlarımı xatırlaya bilməməyiminin yaxşı və ya pis olduğunu deyə bilmərəm. Amma evimizi, bağçamızı, oyun meydançamızı, dostlarımı, alma ağacımı və sevdiyim xoruzu xatırlayıram.

Azərbaycana gəldikdən sonra mən evimiz və viranə qalmış kəndimizdə gəzməyim barədə xəyallar qururdum. Amma bir vaxtdan sonra isə hər şey yoxa çıxmağa başladı. Buna baxmayaraq, ailəm evimizə nə vaxtsa dönəcəyimiz barədə heç bir zaman ümidlərini itirmirdi. Biz inanırıq ki, əsrlər boyu birlikdə yaşayan iki qonşu onları izləyən nifrətə baxmayaraq nə vaxtsa yenidən bir araya gələcəklər.

Azərbaycanda illər boyu biz özümüzü yerli mədəniyyətdən uzaq tuturduq və öz etnik köklərimizə uyğunlaşa bilmirdik. Bizə bir yad-elli kimi davranmaları vəziyyəti lap çətinləşdirirdi. Ermənistandan olan Azərbaycanlılar nəticədə özlərini digərlərindən ayrı tuturdular və yalnız özləri arasında qaynayıb qarışırdılar. Bizə qarşı ayrı-seçgilik hər yerdə idi. Getdiyim bağçada, məktəbdə və hətta ictimai həyatımızda.

Yerli Azərbaycanlılar bizim fərqli olduğumuzu bizə aşındırmışdırlar, baxmayaraq ki, eyni qandan və eyni etnik kökəndən idik. Mən Ermənistandan olduğumu eşidərək böyüyürdüm və bu o demək idi ki, mən özümü Erməni-Azərbaycanlı kimi tanıyırdım. Bu da bizimkilərin düşünmə mövqesinə əsasən Azərbaycan cəmiyyətində bir pillə aşağı olmağa bərabər idi.

Bir müddət sonra mən məsələni daha aydın şəkildə anlamaq üçün münaqişə haqqında daha ətraflı oxumağa, onları təhlil etməyə, hər kəsin düşüncəsini öyrənməyə başladım. 2009-cu ildə mən Edmund Muskie Proqramı üzrə Münaqişələrin Həlli sahəsində təhsilimi davam etdirmək üçün ABŞ-ya getdim. Bununla yanaşı mən münaqişələrlə bağlı müxtəlif tədbirlərdə, simulyasiya seminarlarında və simpoziumlarda iştirak etməyə başladım.

Ermənilər ilə ilk dəfə görüşüm mənim bütün hisslərimi və duyğularımı qarışdırdı və oynatdı. Çoxlu dostluq əlaqələri qurdum, onlarla səmimi şəkildə söhbət etdim və onların fikirlərini öyrəndim. O vaxtdan, hər dəfə istər küçədə və ya yığıncaqda bir Erməni görəndə, içimdə onlarla və anadan olduğum torpaqla gözəgörünməyən bağ olduğunu hiss edirəm. Hətta “onlar bizim düşmənimizdir” faktı heç ağlıma gəlmir. Bu “yaxşının” “pis” üzərində qüvvəsidir, barəsində uzun zaman düşünmədiyimiz qüvvə.

Bu sahədə yeni olsam da bu müharibə məni Sülh Savaşcısı edib. Mənim mübarizəm daha mürəkkəbdir. Çünki bir tərəfdən mən münaqişədə olanlara , digər tərəfdən isə özümə kömək etməliyəm.

Замира Аббасова

Я родилась в Варденисе, в 1984-ом году. Четыре года спустя вся моя семья, а также родсвенники в связи с массовыми переселениями вынуждены были покинуть Армению и бежать в Азербайджан. Тогда мне было 4 года и, оглядываясь назад я не могу вспомнить все, что я оставила там , за собой. И я не знаю, к лучшему это или нет, что я не все помню. Но перед моими глазами проносятся отрывками воспоминания о нашем доме, садике, игровой площадке, моих друзьях, яблочном деревце и о петушке, которого я очень любила.

После прибытия в Азербайджан, я долго мечтала о нашем доме и о том, как я хожу по руинам нашей деревни. Но со временем все это исчезло. Несмотря на это, моя семья не переставала верить, что в один прекрасный день мы вернемся к себе домой. Мы верим, что два соседа, которые веками жили вместе снова сойдутся, невзирая на ненависть и смутную злость, что преследовали их.

В Азербайджане мы долгое время держались вдали от местной культуры и не могли приспособиться к своим этническим корням. С нами обращались как с иноземцами и это усугубляло положение. Азербайджанцы из Армении изолировали себя от остальных и общались только между собой. Против нас везде проводилась дискриминация. Она была и в детском саду, куда я ходила, и в школе, даже проявлялась в общественной жизни.

Местные азербайджанцы вселяли в нас мысль, что мы другие , хотя мы были одной крови и одних этнических корней. Когда я подростала, мне постоянно напоминали, что я из Армении. А это значит, я всегда воспринимала себя как армяно-азербайджанка, что, с нашей точки зрения, в азербайджанском обществе всегда считалось как бы на ступеньку ниже нормального уровня.

Через некоторое время я стала все больше читать об этом конфликте, анализируя его, и стараясь узнать побольше о нем путем общения с людьми и узнавая их точки зрения по данному вопросу, чтобы полностью суметь понять всю картину. В 2009 году я уехала в США по программе Edmund Muskie с целью продолжения своего образования в области Конфликтологии. Между тем, я также начала участвовать в различных мероприятиях, включая симуляционные семинары и симпозиумы, связанные с тематикой конфликтов.

Первая встреча с Армянами перевернула все мои чувства и эмоции. Я подружилась со многими, вела откровенные разговоры и слушала их точки зрения. С тех пор каждый раз, когда я вижу Арменина или Армянку, будь то на улице или мероприятии , я чувствую какую-то невидимую токую связь с ними и с землей, в которой я родилась, игнорируя тот факт, что “они должны быть моими врагами”. Это и есть сила “добра” над “злом”, та сила, которую мы не видели слишком долго.

Пусть и я новичок в этой области, эта война сделала из меня Миротворца. Но моя борьба еще сложнее. Так как с одной стороны, я должна помогать тем, кто страдает от конфликтов, и с другой стороны помочь себе.

escrito por Zamira Abbasova

Nací en Vardenis en 1984 y cuatro años después toda mi familia y todos mis parientes tuvieron que abandonar Armenia y huir a Azerbaiyán a causa de los desplazamientos masivos. Entonces yo tenía 4 años, pero mirando hacia atrás, no puedo recordar todo lo que he dejado. No sé, es suerte o no lo que yo no recuerdo todo lo que dejé atrás. Pero me acuerdo de nuestra casa, nuestro jardín, el patio de juego , mis amigos, mi árbol de manzana, y el gallo que me quería mucho.

Después de llegar en Azerbaiyán, siempre he soñado con nuestra casa y cómo me paseo por las ruinas de nuestro pueblos y villas. Pero en algún momento, todo desapareció. A pesar de esto, mi familia nunca perdió la esperanza y creencia de que un día vamos a volver a su casa. Creemos que los dos vecinos que han vivido juntos durante siglos, se reunirían de nuevo, aun así el odio y la ira vagos que siempre los persiguió.

En Azerbaiyán, nos mantienen alejados de la cultura local durante muchos años y no podría ajustar a nuestras raíces étnicas. Ser tratado como un extranjero hecho la situación más difícil. Azerbaiyanos
de Armenia se mismos segregados del resto como un resultado y sólo se unieron entre sí . La discriminación hacia nosotros estaba en todas partes. Ella estaba en jardín de infantes, a donde fui, y en la escuela, incluso manifiesta en la vida social.

Azerbaiyanos locales nos hizo pensar que somos diferentes y otros a pesar de que tuvimos la misma sangre y las raíces étnicas misma. Cuando yo era pequeña siempre he oído constantemente que yo era de Armenia. Que significaba siempre me he identificado como armenia y azerbaiyana lo que, desde nuestra perspectiva, se consideró siempre un nivel inferior en la sociedad de Azerbaiyán.

Después de un tiempo empecé a leer más sobre este conflicto, analizando la misma, y pidiendo a todos por sus puntos de vista para que yo pudiera tratar de entender todo el panorama claramente. En 2009 fue a los EE.UU. sobre el programa Edmund Muskie con el fin de continuar mi educación en Transformación de Conflictos . Mientras tanto, también comenzó a participar en diversas actividades, como talleres de simulación y simposios, relacionados con los temas de conflicto.

Primer encuentro con los armenios se volvió todos mis sentimientos y emociones al reves. Hice muchos amigos , habló abiertamente de ellos y escucha sus puntos de vista. Desde entonces, cada vez que veo un armenio o armenia, ya sea en la calle o un evento, me siento unos enlaces invisibles a ellos ya la tierra en que nací, ignorando el hecho de que “deben ser mis enemigos”. Ese es el poder del “bien” sobre el “mal”, el poder que hemos ignorado durante muchos años.

Esta guerra me hizo un Pacificador aunque estoy muy nueva en este ámbito. Pero mi lucha es más complicado. Porque por un lado, tengo que ayudar a aquellos que sufren de conflictos, y por otro lado - a mí mismo.

Bir çox bloqlar “ABŞ və Qafqaz üzrə cəmiyyətlərə təsir edəcək ictimai şüura malik medianın formalaşması” məqsədini daşıyan online layihənin hissəsi olaraq yaradılmış və hazırda fəaliyyət göstərməkdədirlər. Layihənin Ermənistan, Azərbaycan və ABŞ-dan olan iştirakçılarının əksəriyyəti artıq ilk modullarını başa vurublar. ABŞ-nın Təhsil və Mədəniyyət İşləri üzrə Dövlət Departamentinin maliyyələşdirdiyi DOTCOM layihəsi Project Harmony tərəfindən həyata keçirilir.

Özlərini bloqlarında təqdim edəcək 14-16 yaş arası olan yeniyetmələrə yaşadığı cəmiyyətdə onları narahat edən məsələ haqqında fikir bildirmələri xahiş olunub. Maraqlısı odur ki, digər problemlərlin də səsləndiyi bir vaxtda, siyahıda ən başlıca olaraq ətraf mühitlə bağlı problemlər qeyd olunmuşdurlar. Azərbaycandan olan 14-yaşlı Şəfəqi doğma Bakının sularının çirklənmə səviyyəsi narahat edir.

Bildiyimiz kimi, Azərbaycan dünyada nefti ilə tanınır. Amma biz nefti çıxardığımız zaman ətraf mühitə ziyan vururuq. Xəzər dənizi çirklənir və dənizdəki canlılar məhv olur. Nə vaxtsa hər şey tükənə bilər və mən bunun qarşısını almaq istəyirəm.

14 yaşlı Ergünü də bu məsələ narahat edir.

Çirklənmə əsas problemdir. İnsanlar tullantıları atırlar və ətraf mühiti çirklədirlər. İnsanlar ağacları kəsir və uca binalar tikirlər. Bizim binamızın qabağında park var idi. Bəzi insanlar buraya gəlib, hər şeyi məhv edib, yerində isə bina tikiblər.

Ermənistandan olan 15 yaşlı Arpen razılaşır.

Mənim üçün bügün əsas məsələlərdən biri ətraf mühiti yaxşılaşdırmaqdır. Küçədə çoxlu maşınlar var, buna görə hava daha çox çirklənir və hər yer səs-küydür. Yalnız çox az [yaşıllıq] yerləri, ağaclar və skamyalar var.

15 yaşlı Lusine oxuduğu məktəbinin ətraf mühitin qorunması ilə bağlı bəzi şəkillərini qoyaraq onu bu məsələ necə narahat etdiyi barədə nümunələr göstərir.

Yaşadığım cəmiyyətdə məni narahat edən problem suyun çatışmamazlığıdır. Nəticədə, yaşıllıqlar çox azdır.Bu problemi mən suvarma texnologiyasını dəyişərək həll etmək istəyirəm. Çünki ağaclara, güllərə və otlara su lazımdır və onlar yalnız gözəllik üçün deyil, bizə oksigen vermələri və havanı təmizlələri üçündür. Eyni zamanda evlərdə bütün günü suyun olmaması çox çətindir.

Suyun təchiz olunması Azərbaycanda da problemdir. Bu haqda 14 yaşlı Novruz deyir.

[…] yaşadığım cəmiyyətdə əsas problem sudur. İçməli su çox da təmiz deyil. […]

14 yaşlı Yeganə zavodların çayları çirkləndirdiyini söyləyir, və onun yaşıdı Rəhimə də onunla razılaşır.

[…] biz yaxşı yaşamaq üçün bu problemləri həll etməliyik. Əsas problem […] […] içməli sudur. Təəssüf olsun ki, içdiyimiz su təmiz deyil. Suyu təmizləmək üçün yüksək keyfiyyətli texnologiyalar lazımdır. Şəhərdə insanların çoxu “Kür” çayının suyundan istifadə edir və bu çaydakı su təmiz deyil […].

Bu məsələ Ermənistandan və Azərbaycandan olan gənc vətəndaş-jurnalistləri narahat etdiyi bir vaxtda, digərlərini narahat etmir. 15 yaşlı Toğrul deyir ki, Bakıda yaşayan insanlar zibilləri küçəyə atırlar, bu fikirlərlə Hüseyn də razılaşır. Bundan əlavə, Dilarə inanır kı, ətraf mühit problemləri nəqliyyata bağlıdır.

Məni şəhərimin təmizlənməsi və yollarda tıxacların qarşısı alınması narahat edir. İnanıram ki, cəmiyyətimizdəki insanları şəhərimizi təmiz saxlamaları, təbiəti qorumaları və yol hərəkət qaydalarına riayət edərək yollarda ehtiyatlı olmaları barədə maarifləndirmək lazımdır. Onlar inanmalıdılar ki, bu onların sağlamlığı və yaxşı yaşamaları üçün vacibdir.

Ermənistanda nəqliyyat 14 yaşlı Armeni narahat edir.

Yaşadığım cəmiyyətdə əsas problemlərdən biri Nəqliyyatdır. Nəqliyyat vasitələrinin çoxu - avtobuslar, minibuslar və metrolar vaxt cədvəlinə uyğun işləmirlər və insanların oturmaları üçün yerlər kifayət qədər deyil.

İki ölkədə yaşayan yeniyetmələrin paylaşdığı eyni məsələlər və problemlər olsa da, siyasət və müharibə onları ayırır. Mübahisəli Dağlıq Qarabaq ərazisi üzrə iki ölkə arasında olan münaqişə barədə bu münaqişədən yaşca daha balaca 14 yaşlı Lilit sülh barədə düşünür.

Ermənistan bir çox həll olunmamış problemləri olan ölkədir. Onun çirkli küçələri, xoşagəlməz yol keçidləri mağazaları kimi kiçik problemləri var. Amma ölkəmdə qonşu ölkələri ilə çözülməmiş münasibətlər kimi məni daha çox narahat edən bəzi problemlər var. Uşaq illərimdən məni həmişə maraqlandırardı - nəyə görə Azərbaycana getmək, oradakı insanlarla dost olmaq, onları ölkəmizə dəvət etmək qeyri-mümkündür? Bu indi həqiqətən də böyük bir problemdir və mən bütün qəlbimlə ümid edirəm ki, ölkəmin üzləşdiyi bu kiçik və böyük problemlər yaxın gələcəkdə həll olunacaqlar.

Bağlı sərhədin o tərəfində olan 15 yaşlı Bakı sakini Nara müharibə haqqında bunları deyir.

Bügün Azərbaycan üçün ən əsas problem Qarabağ müharibəsidir. Bizim oradan olan çoxlu qaçqınlarımız var. Mən istəyirəm ki, onlar yaxın gələcəkdə evlərinə qayıda bilsinlər.

Yerevandan olan 14 yaşlı Nikolay gələcək və layihə barədə ümidlərini dilə gətirir.

Düşünürəm ki, DOTCOM proqramının əsasını birgə iş təşkil edəcək. Bügün dünya üçün ən böyük nailiyyət sülhdür. Biz iki ölkə, iki millətlər arasında sülhün qurulması üçün hər şey etməliyik.

DOTCOM-un əsas web saytı bu ünvandadır http://dotcom.ph-int.org və burada onların Facebook Qrupu var. İştirakçıları müxtəlif modullarla təmin edəcək bloq səhifə buradadır. İştirakçıların çoxlarının bloqlarını Ermənistan və Azərbaycan üzrə proqram rəhbərlərinin səhifələrində tapmaq olar.

The original in English, with a translation also into Chinese available, is here.

Ermənistanla sərhəddə yerləşən Tsopi adlı Gürcüstan kəndində 80 şagird suyu və elektrik enerjisi olmayan yarımsökülmüş məktəbdə təhsil alırlar. Belə bir səhnə dünyanın bir çox yerlərində qeyri-adi olmasa da, burada təhsil alan etnik Azərbaycanlı və Erməni olan şagirdlər sizi təəccübləndirə bilər. Ermənilər Azərbaycan dilində, Azərbaycanlılar Erməni dilində danışırlar. Uzun sürən müharibə və düşmənçilik illərindən sonra, belə bir dinc yanaşı yaşama bu iki etnik qrup üçün utopik bir xəyal kimi görünür.

Amma Onnik Krikorian adlı jurnalist bunu Cənubi Qafqazda mənfi stereotiplərə üstün gəlmək məqsədini daşıyan sərhədlərarası media layihəsi ilə dəyişmək yolundadır.

Krikorian ilə birlikdə iki Azərbaycanlı jurnalistin və Gürcü bloqqerin Tsopiyə etdikləri səfər bu dəfə Transitions Online Steady State və Böyük Britaniyanın Yerevandakı Səfirliyi tərəfindən maliyyələşən layihənin ikinci mərhələsi idi. Belə əməkdaşlıq bir sıra tədbirlərin nəticəsində, eləcə də Tiflisdə keçirilən Caucasus BarCampda Krikorianın tanış olduğu və indi mütəmadi olaraq ünsiyyətdə olduğu Azərbaycandan olan gənc yeni media mütəxəssisləri və bloqqerləri ilə görüşdən sonra başladı.

“Mən bunu iki səbəbdən etdim” – Krikorian deyir. “Birincisi, çünki bu regionda yaşayan insanlar üçün iki ölkədə baş verən hadisələri anlamaq vacibdir. Və ikincisi, bu heç mənim özümün gözləmədiyi bir hal idi. Bəlkə də, özümdə üstün gəlinməli olan stereotiplər var idi”.

Qısa zamanda ona məlum olur ki, bu gənclər indi həbsdə olan gənc fəalçı Adnan Hacızadənin qurduğu Azərbaycanda inkişaf edən OL! adlı gənclər hərəkatının üzvlərdir.

“Aylar getdikcə mən gördüm ki, orada belə insanlar daha çoxdu və niyə də olmasın?” – Krikorian deyir. “Nəyə görə gənc Azərbaycanlı gənc Erməni kimi və ya hər hansı başqa ölkədə yaşayan gənc kimi ola bilməz?”

Layihənin katalizatoru 2008-ci ilin sonlarında yarandı. O zaman Krikorian təsadüfən regional təhlilçi və bloqqer Arzu Qeybullayevaya və onun “Flying Carpets and Broken Pipelines” adlı bloquna rast gəldi və həqiqətəndə bundan təsirləndi.

Arzu ilə Krikorian [Gürcüstanda] etnik Azərbaycan toyuna ziyarət edib və əsasən birgə işləri bu çərçivədə baş verdi. İkinci səfərdə isə Krikorianı jurnalistika tələbələri olan Vüsulə Əlibəyli and Xanım Javadova, eləcə də Gürcü bloqqer və Global Voices Online-nın müəllifi Dodi Xarxeli müşayiət etdi. Bu dördlük öz sərgüzəştləri barədə Twitterdə caucasusproject adı altında çoxlu ismarıclar və yazılar yazdılar və aşkar etdilər ki, ictimai fikrə və biri-biri haqqında iki ölkədə olan mənfi stereotiplərə baxmayaraq Ermənilər və Azərbaycanlılar birlikdə yaşayır, işləyir və biri-birinin bayramlarını qeyd edirlər.

Əlibəyli bir bloq yazısında yazır ki, onlar Azərbaycanlı olan Tsopi kənd sakini Faiq Əhmədov ilə tanış oldular. Faiqin sözlərinə görə oğlanların və qızların öz millətindən olan biri ilə evlənmələrinə baxmayaraq, o, öz etnik qrupunu və Erməniləri bacı-qardaş kimi görür.

““Məsələn, əgər mənim oğlum Erməni qızı ilə evlənmək istəsə, mən buna etiraz etmərəm” – o deyir. “Əgər onun ailəsi mehriban və səmimidirsə, niyə də yox? Nə olsun ki, onlar Ermənidirlər? Pis adam hər yerdə var”.

Krikorian özünün başqa bir bloq yazısında regionda baş verən çaxnaşmanın elə bil yan keçdiyi və təsir etmədiyi və Tiflisdə çay evinin sahibləri Aleksi və Marqarita Petrosyan haqqında yazır. Krikorianın səfərdən qalan ən xoş xatirəsi Petrosyanların Bakıdan olan Azərbaycanlılar isə həm Erməni, həm Azərbaycan dilində danişmaları idi.

“Bu bir hiss idi ki, sanki Qafqaz mükəmməl bir dünyadır” – Krikorian deyir. “Belə bir səhnə Ermənistan və Azərbaycanın müstəqillik vaxtından düşdükləri mono-etnik mühitdən daha çox ürəkaçıcı və qeyri-adi idi”.

Krikoriandan bu layihədə nəyə nail olmağa ümid etdiyi barəsində soruşduqda o, deyir ki, insanları düşündürmək istəyir.

“Ermənistan və Azərbaycan cəmiyyətində həddən artıq çox stereotip var. Hətta elə gənc Ermənilərə rast gəlmişəm ki, onlar Azərbaycanlıların müsəlman olduqları üçün Azərbaycanda barların olmadıqlarını və ya, məsələn, Azərbaycan qızlarının başlarını örtdüklərini fikirləşirlər” – Krikorian deyir. “Bundan əlavə, Erməniləri və Azərbaycanlıları “etnik cəhətdən uyğun olmayanlar” kimi təsvir etmək cəhdləri olsa da, həqiqətdən qaçmaq olmaz. Əksinə, mən deyərdim ki, bu iki millət arasında çoxlu oxşar cəhətlər var - mədəniyyətlərində, musiqilərində və rəqslərində belə. Hətta dillərində bəzi oxşarlıqlar var. Fikrimcə, münaqişədə olan qarşı tərəfi qeyri-insanmış kimi təsvir etmək nə qədər yanlış olduğunu anlamaq çox vacibdir. Belə bir təsviretmə münaqişənin həllinə kömək etmir, onun qarşısını alır”.

Tarixləri ilə yüklənən iki etnik qrupun biri-biri ilə ünsiyyətdə ola və dinc yanaşı yaşaya biləcəkləri bir yerin olması faktı ümid üçün yer verir. Bu ümidi Transitions Online-nın yazılarında edilən şərhlərdən də görmək olar.

“Anam kəndlərində Rusların, Ermənilərin və Yəhudilərin yaşadığını və onlar arasında fərq qoymadığını həmişə mənə deyərdi. Hər kəs çox yaxşı birlikdə yola gedirdi” Qeybullayeva yazır. “Mənim üçün də fərq etmir. Mənim çoxlu Erməni dostlarım var və mən ümid edirəm ki, sizin və siz kimi insanların gördükləri iş inkişaf edən və sülhsevər Qafqazın yaradılmasının başlanğıcıdır” – deyə Nərminə adında qız Frontlinedakı yazı barəsində öz hisslərini və fikirlərini bildirir.

“Cənubi Qafqazı birlik içində görmək istəyən insanların olması çox xoşdur. Ümid ediərəm ki, bir gün Qafqazda yaşayan millətlər arasında olan müharibə və nifrətə son qoyulacaq. Biz bir olmalı və bir-birimizi dəstəkləməliyik!”

Gürcüstan vətəndaşı olan Xarxeli də regionda sülh üçün böyük istəyi barəsində yazır.

“Əgər Gürcüstan, Azərbaycan və Ermənistandan olan insanlar burada dinc yanaşı yaşaya bilirlərsə, onlar hər yerdə yaşaya bilərlər. Bəlkə mən “xoşbəxt sonlara” inananlardanam”.

Layihəni davam etdirməyi və burada müxtəlif etnik köklü insanların dinc yanaşı yaşaya bildikləri haqqında nümunələri əhatə etməyi planlaşdıram, deyə Krikorian söylədi.

The original in English is here.

Üç həll edilməmiş münaqişələrin olduğu və yerli medianın senzuradan keçirildiyi bir vaxtda, Cənubi Qafqazda yaşayan etnik qrupların ölkələrinin münaqişədə olmasına baxmayaraq dinc yanaşı yaşamasını işıqlandıraraq stereotiplərə üstün gəlməyə yönələn online layihə barəsində bloqlar öz rəylərini şərhlərlə bildirirlər. Layihə Global Voices Online-nın Qafqaz üzrə redaktoru ilə birlikdə Azərbaycandan və Gürcüstandan olan bloqqerlər və jurnalistlər tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Bu vaxtdan etibarən və Transitions Online’s Steady State saytında əksini tapmış bir sıra bloq yazılarından sonra, bir çox digər bloqqerlər də layihə bərasində öz mövqelərini bildirdilər.

Ianyan adlı ingilis dilli erməni bloq-online jurnalı ətraflı bloq yazısında qeyd edir ki, layihənin nəticəsi etnik bölgülərlə və tarixi fərqliliklərlə parçalanan bir regionda ümid üçün səbəbdir.

Ermənistanla sərhəddə yerləşən Tsopi adlı Gürcüstan kəndində 80 şagird suyu və elektrik enerjisi olmayan yarımsökülmüş məktəbdə təhsil alırlar. Belə bir səhnə dünyanın bir çox yerlərində qeyri-adi olmasa da, burada təhsil alan etnik Azərbaycanlı və Erməni olan şagirdlər sizi təəccübləndirə bilər. Ermənilər Azərbaycan dilində, Azərbaycanlılar Erməni dilində danışırlar. Uzun sürən müharibə və düşmənçilik illərindən sonra, belə bir dinc yanaşı yaşama bu iki etnik qrup üçün utopik bir xəyal kimi görünür.

[…]

Tarixləri ilə yüklənən iki etnik qrupun biri-biri ilə ünsiyyətdə ola və dinc yanaşı yaşaya biləcəkləri bir yerin olması faktı ümid üçün yer verir. Bu ümidi Transitions Online-nın yazılarında edilən şərhlərdən də görmək olar.

Layihənin əsas səbəbkarlarından biri Azərbaycanlı regional təhlilçi və bloqqer Arzu Qeybullayeva layihənin axırıncı mərhələsi barəsində öz fikrini bildirir.

Bu [layihə] iki ölkə və burada yaşayan insanlar arasında dialoqun, hətta güclü bağların qurulması üçün təkan ola bilər. Belə səfərlər onu sübüt edir ki, dinc yanaşı yaşama mümkündür və belə əməkdaşlığın və dinc yaşamanın baş tutması üçün insanlar tərəfindən yalnız səy və iradə tələb olunur. Bəlkə, Dağlıq Qarabağ münaqişəsini danışıqlarda tuz kartı kimi istifadə etməni dayandırmaq və iki ölkənin insanları arasında düşmənçiliyin qarşısı almaq vaxtı gəlib çatıb. Bunları belə təşəbbüslərlə əvəz etmək lazımdır.

Yeni media təlimçisi, qocaman jurnalist, BBC, CNN and Al Jazeera-nın keçmiş online redaktoru və məsləhətçisi işləmiş David Brewer qeyd edir ki, layihə regionda online alternativ səslərin oynaya biləcəyi rolun bir nümunəsidir.

Yeni və sosial medianı bir araya gətirən online layihə Cənubi Qafqazda yaşayan etnik qruplar arasında qarşılıqlı anlaşmanı gücləndirmək məqsədi daşıyır.

[…]

Ənənəvi media arasında bəziləri belə təşəbbüslərin doğurduğu imkanları alqışlayır. BBC Global News-un Direktoru Richard Sambrook deyir ki, bloqqerlər dəyərli rol oynayırlar.

[…]

“Sosial media cəmiyyətdə və ya siyasətdə müstəqil baxışın formalaşması üçün əhəmiyyətli dərəcədə vacib imkanlar yaradır. Vətəndaşlar həyatlarının necə göstərildiyini və təsvir edildiyini özləri, hər hansı siyasi və kommersiya müstəvisindən azad şəkildə, müəyyən edirlər.”

Yaxın günlərdə və həftələrdə hazırkı bloq səhifə sentyabr ayında keçirilmiş qısa sərhədyanı tədbirin davamı olaraq yeni mediya və sosial şəbəkə vasitələtinin nümunəsi olan tarixçələri, fotoşəkilləri və videoyazıları əks etdirəcək. Bizi @caucasusproject izləyin.

The original English, also translated into Portugese, Chinese, Bangla, Spanish and Russian, is available here.

Tsopi: Layihənin Azərbaycanlı və Gürcü iştirakçıları Gürcüstanın rayonlarında soyuq qış günündə uzun sürən məruzədən sonra əllərini isidirlər. © Onnik Krikorian / Oneworld Multimedia 2009

Tsopi kəndi Ermənistan sərhədindən bir neçə kilometr uzaqlıqdadır. Bu kənd Gürcüstanda yerləşsə də, əhalinin çoxu etnik Azərbaycanlılar və Ermənilərdirlər. Kəndin tarixçəsini heç kəs bilmir. Lakin kəndin qocamanlarının sözlərinə görə bu iki etnik qrup birlikdə burada uzun zamandan bəri problemsiz yaşamışdırlar. Əhalinin çoxu Gürcü dilini bilmirlər və biri-biri ilə Azərbaycan və ya Erməni dillərində ünsiyyət saxlayırlar.

Onların çoxusu bu məktəbin məzunlarıdır və bu məktəb Tsopidə 50 ildən artıq fəaliyyət göstərən yeganə məktəbdir. Amma, yardımın olmamasından nəticədə məktəbdə təcili sürətdə yenə də əsaslı təmir aparılmalıdır. Məktəbin koridor pencerələrində hətta şüşə yoxdur, divarlar çökmüş, taxta döşəmələr isə çürümüşdür. 7-ci sinif şagirdi Günel Orucova deyir ki, taxtalar çürüdüyü üçün şagirdlərin ayağı döşəməyə keçir.

Məktəbdə su gəlmir və sinif otaqlarının qapılarında çoxlu dəlik-deşik var, lakin çox az otaq yararlı olduğu üçün otaqların hamısından istifadə edilmir. Məktəbin direktoru Lətifə İbadova deyir ki, Gürcüstanın Təhsil Nazirliyi bütün məktəbi 2011-ci ildə tamamən təmir edəcəyinə söz verib. Kənddə elektrik enerjisi var, amma gaz gəlmir, bu səbəbdən də odun yandırmaqla isinməli olurlar. Bu il məktəb iki maşın odun və gaz maşını almaq üçün hökümətdən maliyyə yardımı alıb.

Şagirdlərin başqa bir problemi dərsliklərdir. Bu ildən başlayaraq şagirdlər kitabları Gürcü dilində almalıdırlar. Bundan əvvəl dərsliklər pulsuz verilirdi, amma indi isə 6-15 Lari qiymətədirlər. Baxmayaraq ki, Tsopi əhalisi Gürcü dilini bilmir, onlar yenə də bu kitabları almalıdırlar. Gürcü dilini bilməmə gələcəkdə şagirdlərə iş tapmaq üçün çətinlik yaradır. Bu çətinliklər olsa da belə, məktəbin şagirdləri biri-biri ilə mehribandırlar. Ermənilər Azərbaycan dilini, Azərbaycanlılar isə Erməni dilini bilirlər.

12 yaşlı 7-ci sinif şagirdi Vasili Petrosyanın üç Azərbaycanlı dostu var. Onlar bir-birinin evinə qonaq gedirlər və birlikdə oynayırlar. Günel Orucovanın dörd Erməni dostu var və onlar bəzən ev tapşırıqlarını birlikdə edirlər və meşəyə gəzməyə gedirlər. Buna baxmayaraq, bu kənddə Gürcü dilini bilməmə böyük problemlər yaradır, amma şagirdlər dili öyrənməyə çalışırlar. Vasili Petrosyan iki dil – Azərbaycan və Erməni dillərini – bilir. İndi isə Gürcü dilini də öyrənmək istəyir.

Tsopi kənd məktəbində 80 şagird təhsil alır və burada dərslər iki dildə - Erməni və Azərbaycan dillərində - şagirdlərin 64 nəfəri Azərbaycanlı və 16 nəfəri Erməni olmaqla aparılır. Müəllimlər həm Erməni, həm də Azərbaycan mənşəlidirlər, lakin məktəbin direktoru İbadovanın sözlərinə görə dərslərdə davamiyyət məktəbin üzləşdiyi problemləri həll etmək üçün tələb olunan büdcə resursların kifayət qədər olmamasından getdikcə azalır. Məktəbin büdcəsi hətta 23 müəllimin əmək haqqlarını ödəmək üçün yetərli deyil. Bu səbəbdən onlar Təhsil Nazirliyindən əlavə olaraq yardım alırlar.

Maliyyə probleminin digər səbəbi sadəcə olaraq kənddə gənc ailələrin qıtlığıdır. Gənclərin çoxu tez və ya gec nə vaxtsa buranı tərk edirlər.

Mətn - Xanım Cavadova, Foto – Onnik Krikorian. Etnik Ermənilərin və Azərbaycanlıların Gürcüstanda dinc yanaşı yaşaması haqqında Podcast məruzə yaxın zamanda Transitions Online-da mövcud olacaq. Yaxın günlərdə və həftələrdə hazırkı bloq səhifə sentyabr ayında keçirilmiş qısa sərhədyanı tədbirin davamı olaraq yeni mediya və sosial şəbəkə vasitələtinin nümunəsi olan tarixçələri, fotoşəkilləri və videoyazıları əks etdirəcək. Bizi @caucasusproject izləyin.

The original English is here.